B12 Metilkobalamin mi, Siyanokobalamin mi? Dört Biçim Yan Yana
B12 metilkobalamin mi, siyanokobalamin mi? Takviye etiketlerinde B12 çoğunlukla bu iki adla geçiyor. Türkiye’de takviyelerde kullanılabilen biçimler bunlarla sınırlı değil; izinli biçimler listesinde hidroksokobalamin ve adenozilkobalamin de var. Dördü de aynı vitamin; ayrıldıkları yer, molekülün merkezindeki kobalta bağlı tek bir grup.
Obeid, Fedosov ve Nexo’nun 2015 tarihli derlemesi, vücudun bu farkı nasıl işlediğini inceliyor. Derlemenin vardığı sonuç: metilkobalamin ya da adenozilkobalamin kullanmanın siyanokobalamine göre bir üstünlük sağlaması olası görünmüyor. Derleme, siyanokobalaminin kararlı ve ucuz bir biçim olduğunu da not ediyor.
Yazı önce molekülü, ardından hücredeki dönüşümü, ışığa dayanıklılığı, emilim çalışmalarını ve mevzuattaki listeyi ele alıyor; son bölüm ürünlerimizde hangi biçimin kullanıldığını gösteriyor. B12’nin hangi saatte ve hangi öğünle alınacağı ise B12’nin zamanlaması ve emilim yolu yazımızın konusu.
B12 biçimlerinin kimyasal farkı nerede?
Derlemeye göre "kobalamin", ortak bir iskeleti paylaşan bileşiklerin toplu adı. Merkezde bir kobalt iyonu, onu çevreleyen korrin halkası ve halkanın alt yüzünde 5,6-dimetilbenzimidazol adlı bir baz bulunuyor. Biçimler, halkanın üst yüzünde kobalta bağlanan grupta ayrılıyor:
| Biçim | Kobalta bağlı üst grup | Derlemedeki tanımı |
|---|---|---|
| Siyanokobalamin | Siyano (CN) | Sentetik; kararlı ve ucuz, zenginleştirmede ve takviyede yaygın |
| Hidroksokobalamin | Hidroksil ya da su | Vücutta bol bulunan ara biçim |
| Metilkobalamin | Metil | Hücre sıvısındaki metiyonin sentaz enziminin koenzimi |
| Adenozilkobalamin (5′-deoksiadenozilkobalamin) | 5′-deoksiadenozil | Mitokondrideki metilmalonil-KoA mutaz enziminin koenzimi |
Metilkobalamin ile adenozilkobalaminin vücudun kullandığı iki koenzim biçimi olması, takviyede "hazır biçim" olarak sunulmalarının çıkış noktası. Hidroksokobalaminin yeri ise kanda belirgin: derlemeye göre takviye kullanmayan kişilerde transkobalamine bağlı B12’nin yaklaşık yarısı bu biçimde.
Takviyedeki biçim hücreye olduğu gibi mi ulaşıyor?
B12’yi bağırsakta ve kanda taşıyan proteinler (haptokorrin, intrinsik faktör ve transkobalamin) üst grubu farklı biçimlere geniş bir tolerans gösteriyor. Derlemeye göre şimdiye kadar incelenen üst gruplardan hiçbiri, taşıyıcının biçimi tanımasında belirleyici değil.
Hücreye giren B12 önce lizozomdan hücre sıvısına geçiyor. Burada MMACHC adlı bir protein, gelen biçim hangisi olursa olsun üst grubu ayırıyor: siyano, metil ya da adenozil grubunu koparıyor, hidroksokobalamini indirgiyor. Hepsinden aynı ara ürün çıkıyor ve hücre metilkobalamini de adenozilkobalamini de bu ara üründen yeniden kuruyor.
Yazarlar, metilkobalamin ya da adenozilkobalaminin bu genel yolu atlayabileceği varsayımını eldeki kanıtın desteklemediğini yazıyor. Aynı derlemede, günde 3 × 9 µg siyanokobalamin alımından sonra kanda transkobalamine bağlı metilkobalaminin belirgin biçimde arttığı da aktarılıyor.
Hangi biçim ışığa daha dayanıklı?
Derlemeye göre metilkobalamin ve adenozilkobalamindeki kobalt–karbon bağı, havayla temas eden sulu çözeltide ortam ışığına maruz kalınca kopuyor ve geriye hidroksokobalamin kalıyor; metilkobalaminden ayrıca formaldehit oluşuyor. Zugravu ve arkadaşları da 2021 tarihli çalışmalarında metilkobalaminin daha az kararlı olduğunu ve ışıkla bozunabildiğini yazıyor.
Siyanokobalamin derlemede kararlı ve ucuz bir sentetik biçim olarak tanımlanıyor. Hidroksokobalaminin kararlılığı ise düşük; derleme bunun onu ağızdan kullanım için daha az uygun kılabileceğini belirtiyor. Işıkla bozunma gözlemi laboratuvarda, çözelti hâlindeki maddeyle yapılmış; tablet ve kapsülde uyulacak olan, ambalajda yazan saklama koşulu.
Emilim çalışmaları neyi gösteriyor, neyi göstermiyor?
Biçimleri doğrudan karşılaştıran insan çalışması az. Obeid ve arkadaşlarının aktardığı verilerden biri, Adams ve arkadaşlarının 1971’de yayımladığı, biçimleri tek seferlik düşük miktarlarla ağızdan karşılaştıran çalışmadan geliyor. Alınan miktarın vücutta tutulan kısmı:
- 1 µg’da: adenozilkobalaminde %34 ile hidroksokobalaminde %56 arasında,
- 5 µg’da: adenozilkobalaminde %13, siyanokobalaminde %20,
- 25 µg’da: siyanokobalaminde %6, adenozilkobalaminde %8.
Sıra miktara göre değişiyor; hiçbir biçim her miktarda önde değil. Derleme, mevcut çalışmaların biçimler arasında emilim, dokudan temizlenme ya da klinik sonuçlar açısından tutarlı ve net bir fark göstermediğini yazıyor. Siyanokobalamin, hidroksokobalamin ya da metilkobalaminle yapılıp yayımlanan klinik çalışmaların hemen hepsi kontrol grubu olmayan, açık etiketli çalışmalar ve 0,5–2,5 mg gibi yüksek miktarlar kullanıyor; adenozilkobalamin ise yeterince incelenmemiş.
Zugravu ve arkadaşları, bitkisel beslenen 42 yetişkinde kullanılan B12 kaynağına göre kandaki holotranskobalamin düzeyine bakmış. Siyanokobalamin kullanan 21 kişide ortalama 133,7 pmol/l, metilkobalamin kullanan 14 kişide 81,5 pmol/l bulunmuş.
Çalışma rastgele dağıtımlı değil; veriler telefonla yapılan bir ankete ve katılımcıların kendi getirdiği tahlil sonuçlarına dayanıyor. Yazarlar örneklemin küçüklüğünü ve bireysel özelliklere göre düzeltme yapılamamasını sınırlılık olarak sayıyor.
Kısacası çalışmalar, biçimlerin emildiğini ve hücrede aynı yoldan koenzime dönüştüğünü gösteriyor; birinin açıkça üstün olduğunu göstermiyor. Derlemenin açık bıraktığı sorulardan biri, 10 µg ve altındaki miktarlarda biçimler arasında fark olup olmadığı.
Türkiye’de takviyede hangi B12 biçimleri kullanılabilir?
Hangi biçimlerin takviyede kullanılabileceğini Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği’nin Ek-2 listesi belirliyor. Listenin "Vitamin B12 (kobalamin)" başlığında dört ad geçiyor: siyanokobalamin, hidroksokobalamin, 5′-dezoksiadenosilkobalamin ve metilkobalamin.
Avrupa Birliği’nde 1170/2009 sayılı Tüzük’le güncellenen takviye listesi de aynı dört biçimi sayıyor; aynı tüzüğün besinlere vitamin ekleme listesinde ise B12 için yalnız siyanokobalamin ve hidroksokobalamin var.
Üst sınır ise biçimden bağımsız, toplam B12 üzerinden tanımlanıyor. Tebliğ’in Ek-3’ü B12 için bir limit vermiyor; sınır, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Kısıtlı Maddeler Listesi’nde. Listenin "Vitamin B12 (Kobalamin)" satırı kaynak olarak kimyasal sentezi gösteriyor ve günlük alım dozunu 4–10 yaş için en fazla 1.500 µg, 11 yaş ve üzeri için en fazla 3.000 µg olarak veriyor. Biçimlerin her biri için ayrı satır açılmamış.
Etiketteki µg değeri neyi gösteriyor?
Tebliğ’in Ek-3 tablosu B12’yi biçim adı vermeden "Vitamin B12 (kobalamin) (µg)" diye anıyor; biçimler Ek-2’de ayrıca sayılıyor. Biçimi içerik tablosunda veren ürünlerimizde bu iki bilgi aynı satırda yer alıyor: satırın adı vitamini, parantez içindeki ad kullanılan biçimi, miktar sütunu ise B12 miktarını gösteriyor.
Örneğin B Power Complex’in tablosundaki satır "Vitamin B12 (Metilkobalamin) 75 µg %3000" biçiminde. Sağdaki %BRD sütunu bu değer üzerinden hesaplanıyor: sayfalarımızdaki oranlarda B12’nin beslenme referans değeri 2,5 µg alınıyor ve 75 µg bunun %3000’ü. FOCUS’un tablosunda satırın adı "Vitamin B12 (Metilkobalamin’den)", miktarı 98,2 µg; yani 98,2 µg, metilkobalaminden gelen B12.
Bu yüzden metilkobalaminli bir ürünle siyanokobalaminli bir ürün yan yana konduğunda kıyaslanan değer µg satırıdır; biçimin adı bu sayıyı değiştirmez. %BRD sütununun nasıl hesaplandığı multivitamin içeriği ve referans değerler yazımızın konusu.
Ürünlerimizde B12 hangi biçimde?
Aşağıdaki bilgiler her ürünün kendi sayfasındaki içerik tablosundan, içindekiler listesinden, kullanım şeklinden ve sık sorulan sorular bölümünden alındı.
| Ürün | Kullanılan biçim | Porsiyon başına | Ambalaj · porsiyon | Yaş grubu |
|---|---|---|---|---|
| B Power Complex B Vitamini Kompleks Tablet | Metilkobalamin | 1 tablette 75 µg B12 | 60 tablet · günde 1 defa 1 tablet | 11 yaş ve üzeri yetişkinler |
| FOCUS Sitikolin Fosfotidilserin Kapsül | Metilkobalamin | 1 kapsülde 98,2 µg B12 | 30 kapsül · günde 1 defa 1 kapsül | 11 yaş ve üzeri yetişkinler |
| Multi Man Erkeklere Özel Multivitamin Kapsül | Metilkobalamin | 1 kapsülde 10 µg B12 | 90 kapsül · günde 1 defa 1 kapsül | Yetişkinler |
| Multi Woman Kadınlara Özel Multivitamin Kapsül | Metilkobalamin | 1 kapsülde 10 µg B12 | 90 kapsül · günde 1 defa 1 kapsül | Yetişkinler |
| Multivitamin Mineral Tablet | Metilkobalamin | 2 tablette 10 µg B12 | 200 tablet · günde 2 defa 1 tablet | Yetişkinler |
| Ginkgo Biloba | Siyanokobalamin | 2 kapsülde 50 µg B12 | 60 kapsül · günde 2 kapsül | 11 yaş ve üzeri yetişkinler |
| TRIPLE EFFECT Kafein L-Teanin Taurin Tablet | Sayfada belirtilmemiş | 1 tablette 2,5 µg B12 | 60 tablet · günde 2 defa 1 tablet | Yetişkinler |
L-Carnitine Coffee’nin içindekiler listesinde de B12 var. Ürün sayfası bir paketteki B12’yi beslenme referans değerinin %150’si olarak veriyor; biçim adı sayfada belirtilmemiş.
Biçimi sayfada yazan altı ürünün beşinde metilkobalamin, Ginkgo Biloba’da siyanokobalamin kullanılıyor; ikisi de Ek-2’deki listede. Bu altı üründe hidroksokobalamin ya da adenozilkobalamin kullanılmıyor.
B grubunun öteki vitaminlerinde, örneğin folat ve B6’da kullanılan biçimler B grubu vitaminleri ve kullanılan biçimler rehberinin konusu. Metilkobalamini sekiz B grubu vitaminiyle tek tablette sunan formülün içerik tablosu B Power Complex ürün sayfasında yer alıyor.
Kısaca
- Dört biçimin farkı kobalta bağlı üst grupta: siyano, hidroksil, metil ya da adenozil.
- Obeid ve arkadaşlarına göre hücre, gelen biçim hangisi olursa olsun üst grubu ayırıp iki koenzim biçimini yeniden kuruyor.
- Siyanokobalamin kararlı ve ucuz; metilkobalamin çözelti hâlinde ışıkla hidroksokobalamine dönüşebiliyor.
- Karşılaştırmalı emilim verisi az ve tutarlı değil; hiçbir biçim açıkça üstün görünmüyor.
- Tebliğ Ek-2’de dört biçimin hepsi var; Kısıtlı Maddeler Listesi’ndeki günlük üst değer (11 yaş ve üzeri 3.000 µg) biçime değil, toplam B12’ye bakıyor.
- Ürünlerimizin beşinde metilkobalamin, Ginkgo Biloba’da siyanokobalamin var; karşılaştırmada µg satırı esas alınır.
Sık sorulan sorular
Siyanokobalamin vücutta metilkobalamine dönüşüyor mu?
Obeid ve arkadaşlarına göre evet. Hücre içindeki MMACHC proteini siyano grubunu ayırıyor; kalan ara ürün metilkobalamine ya da adenozilkobalamine dönüştürülüyor. Derleme, düşük miktarda siyanokobalamin alımından sonra kanda transkobalamine bağlı metilkobalaminin arttığını da aktarıyor.
Metilkobalamin ve siyanokobalamin içeren iki ürün aynı gün kullanılabilir mi?
Okuduğumuz kaynaklarda iki biçimin aynı gün kullanılmasını sınırlayan bir hüküm bulunmuyor. Toplamda bakılan değer biçim değil, iki üründen gelen B12 miktarı: B Power Complex’in 1 tabletindeki 75 µg ile Ginkgo Biloba’nın 2 kapsülündeki 50 µg aynı gün toplam 125 µg eder. Her ürün için ambalajdaki günlük porsiyon da ayrıca aşılmaz.
Kaynaklar
- Obeid R, Fedosov SN, Nexo E. Molecular Nutrition & Food Research, 2015;59(7):1364–1372. Erişim: 8 Kasım 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4692085/
- Zugravu C, Macri A, Belc N, Bohiltea R. Experimental and Therapeutic Medicine, 2021;22(3):993. Erişim: 8 Kasım 2026. https://www.spandidos-publications.com/10.3892/etm.2021.10425
- Commission Regulation (EC) No 1170/2009, Official Journal of the European Union, L 314, 1.12.2009, Ek I–III. Erişim: 8 Kasım 2026. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32009R1170
- Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49), 2013, Ek-2 (vitamin ve mineral formları) ve Ek-3 (günlük maksimum limitler).
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi, son güncelleme 27.10.2026, s. 4. Erişim: 8 Kasım 2026. https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Gida_Yem_Mevzuat/Takviye_Edici_Gidalar_Kisitli_Maddeler_Listesi.pdf
- Ürün biçim ve porsiyon verileri: Herbina ürün sayfaları (B Power Complex, FOCUS, Multi Man, Multi Woman, Multivitamin Mineral Tablet, Ginkgo Biloba, TRIPLE EFFECT, L-Carnitine Coffee), erişim 8 Kasım 2026.
Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.