Yulafta mı Mayada mı? Beta Glukan Nelerde Var, Kaynağa Göre Ne Değişir
Beta glukan nelerde var sorusunun kısa cevabı yulaf, arpa, maya ve mantar. Beta glukan bu dört kaynakta da bulunur ama yapısı aynı değil. Yulaf ve arpadaki zincir (1→3) ve (1→4) bağlarıyla düz uzanır. Maya ve mantardaki zincir ise (1→3) bağlı bir omurgaya (1→6) bağlı kollar taşır. Bu yüzden etikette “beta glukan (maya kaynaklı)” yazan satır ile yulaf beta glukanı aynı şey sayılmaz.
Fark mevzuatta da karşılık buluyor. Ek-1’deki beyan koşulları yalnız yulaf ve arpa beta glukanına ait. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Kısıtlı Maddeler Listesi de kaynağa göre ayrı üst değer veriyor. Bu yazıda kaynak farkını, tahıllardaki oranı, Ek-1 koşulunu, Türkiye’deki üst değerleri ve gluten sorusunu sırayla ele alıyoruz.
Beta glukan nelerde var, hangi kaynakta ne kadar bulunur?
Du ve arkadaşlarının 2019 tarihli derlemesine göre beta glukan mayada, mantarlar dahil funguslarda, bazı bakterilerde, deniz yosunlarında ve tahıllardan yulaf ile arpada bulunuyor. Hepsi glukoz birimlerinin beta bağlarıyla birbirine eklendiği polisakkaritler. Kaynaklar arasındaki farkı bağların türü ve dizilişi yaratıyor.
Tahıllarda miktar ağırlıkça yüzde olarak veriliyor. Singla ve arkadaşlarının 2024 tarihli derlemesindeki tabloya göre:
- Arpa: %2,2–19,8
- Yulaf: %2,2–7,5
- Çavdar: %1,0–2,7
- Buğday: %0,18–1,8
Li ve arkadaşlarının 2024 tarihli yulaf derlemesi ise yulafta oranın genellikle %4 ile %10 arasında olduğunu yazıyor. Derlemeye göre çeşit, yetiştirme koşulları ve hasat zamanı bu oranı değiştiriyor. Yani aralık kaynaktan kaynağa farklı; tek bir “yulafta şu kadar” değeri yok.
Beta glukanın tanede ya da hücrede nerede durduğu da kaynağa göre değişiyor. Li ve arkadaşlarına göre yulafta aleuron tabakasının ve endospermin hücre duvarları beta glukan bakımından zengin. Kanada Sağlık Bakanlığı’nın (Health Canada) beta glukan monografı da yulaf ve arpa beta glukanının kaynağını tohum kepeği olarak tanımlıyor. Aynı monograf maya (Saccharomyces cerevisiae) beta glukanının kaynağını maya hücre duvarı olarak veriyor ve en az %80 beta-1,3/1,6-glukan içermesini şart koşuyor.
Yulaf beta glukanı ile maya beta glukanı aynı şey mi?
Ad aynı, yapı farklı. Li ve arkadaşlarına göre yulaf beta glukanı düz (doğrusal) bir zincir; Du ve arkadaşlarının tablosu da onu dallanmayan bir polimer olarak veriyor. Bağların yaklaşık %70’i (1→4), %30’u (1→3) tipinde ve (1→3) bağı her 2–3 birimde bir geliyor. Singla ve arkadaşları arpa beta glukanının da kimyasal olarak yulafınkine benzediğini yazıyor; ikisi de karışık bağlı (1→3),(1→4) beta glukan.
Maya ve mantarda yapı değişiyor. Du ve arkadaşlarının derlemesine göre maya ve funguslardaki beta glukan (1→3) bağlarından ve (1→6) bağlı kollardan oluşuyor. Derlemedeki tabloda Lentinus edodes mantarından (shiitake) elde edilen lentinan da (1→3) zincirine (1→6) bağlı kollar taşıyan bir beta glukan olarak geçiyor.
Suda çözünme de kaynağa göre ayrılıyor. Singla ve arkadaşlarının tablosunda tahıl beta glukanları çözünen, mayadan (Saccharomyces cerevisiae) elde edilen zimozan ise çözünmeyen olarak sınıflanmış. Li ve arkadaşları yulaf beta glukanının suda kolay çözündüğünü, yüksek kıvam (viskozite) gösterdiğini ve jel oluşturabildiğini yazıyor.
| Kaynak | Zincir yapısı | Suda çözünme (Singla 2024 tablosu) |
|---|---|---|
| Yulaf, arpa | (1→3) ve (1→4) bağlı, dallanmayan düz zincir | Çözünür |
| Maya (Saccharomyces cerevisiae) | (1→3) ve (1→6) bağlar | Çözünmez (zimozan) |
| Mantar (ör. shiitake) | (1→3) omurga, (1→6) bağlı kollar | Çözünür (lentinan) |
Ek-1’deki beyan koşulları maya beta glukanını kapsıyor mu?
Hayır. TİTCK’nin sağlık beyanları Ek-1 listesinde beta glukan adıyla iki kayıt var: No. 4 ve No. 32. İki kaydın koşul sütunu da beta glukanın yulaf ya da arpadan elde edilmesini istiyor; No. 4 bunlara kepekleri ve karışımlarını da ekliyor.
- No. 4: Ürünün bir porsiyonunda bu kaynaklardan en az 1,0 g beta glukan bulunmalı; tüketiciye günde en az 3 g alım bilgisi verilmeli.
- No. 32: Öğünün parçası olarak tüketilen üründe, kullanılabilir her 30 g karbonhidrat için en az 4 g yulaf ya da arpa beta glukanı bulunmalı.
Maya ya da mantar kaynaklı beta glukan için Ek-1’de ayrı bir kayıt yok. Bu yüzden maya beta glukanı içeren bir takviyenin etiketinde bu iki kayıt kullanılmaz.
Kanada da ayrımı kaynağa göre yapıyor. Health Canada’nın 31 Temmuz 2026 tarihli monografı yulaf ve arpa beta glukanını bir grupta, maya beta glukanını ayrı bir grupta topluyor. İki grubun kullanım ve miktar satırları da ayrı yazılmış.
Takviyedeki beta glukanın kaynağı etikette nasıl okunur?
Kaynak bilgisi iki yerde aranır: içindekiler listesi ve içerik tablosu. “Beta glukan (maya kaynaklı)” yazan satır hammaddenin mayadan geldiğini söyler. Kaynağı yazmayan bir “beta glukan” satırı ise yukarıdaki yapı farkını göstermez.
Türkiye’de kaynağın bir sonucu daha var. Kısıtlı Maddeler Listesi (son güncelleme 27.10.2026) beta glukanı kaynağa göre ayrı satırlara bölüyor ve her satıra ayrı günlük üst değer veriyor:
| Listedeki satır | Kaynak | 11 yaş ve üzeri için günlük üst değer |
|---|---|---|
| Arpa, yulaf kaynaklı | Arpa (Hordeum vulgare L.), yulaf (Avena sativa L.) | 3 g |
| Saccharomyces cerevisiae’den elde edilen | Maya; Yeni Gıdalar Yönetmeliği Ek-1’e uygun olmalı | 12 yaşından büyükler için 1,275 g (1.275 mg); 11 yaşındakiler için 0,675 g |
| Diğer kaynaklardan elde edilen | Shiitake mantarı, reişi mantarı, Yeni Gıdalar Yönetmeliği kapsamı dışındaki izole olmayan maya | 800 mg |
Arpa ve yulaf satırında “takviye edici gıdalar için yeni gıda kapsamında değildir” notu var. Maya ise iki satıra ayrılmış: Yeni Gıdalar Yönetmeliği’ne uygun maya beta glukanı ile yönetmelik kapsamı dışındaki izole olmayan maya farklı üst değer alıyor. Hangi satırın geçerli olduğu hammaddenin elde ediliş biçimine bağlı.
Beta glukan gluten içerir mi?
Önce tanım. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği glutenin buğday, çavdar, arpa, yulaf ya da bunların melezlerinden gelen, suda çözünmeyen bir protein bölümü olduğunu yazıyor. Beta glukan ise glukozdan oluşan bir polisakkarit. İkisi ayrı maddeler; sorunun cevabı beta glukanın kaynağında.
- Yulaf ve arpa kaynaklı: Yönetmeliğin Ek-1’i yulafı ve arpayı alerjiye ya da intoleransa neden olan gluten içeren tahıllar ve bunların ürünleri arasında sayıyor. İstisnalar arasında buğday ve arpa bazlı glukoz şurupları ile buğday bazlı maltodekstrinler var; yulaf ya da arpa beta glukanı yok. Listedeki bir maddeden gelen bileşen, içindekiler listesinde vurgulanarak yazılır.
- Yulafa özel kural: Ek-16’ya göre “glutensiz” ifadesi en fazla 20 mg/kg gluten içeren gıdada kullanılabiliyor. Glutensiz sunulan gıdadaki yulafın buğday, çavdar ve arpayla bulaşmayı önleyecek şekilde özel olarak üretilmiş olması ve kendi gluten içeriğinin 20 mg/kg’ı geçmemesi gerekiyor.
- Maya kaynaklı: Maya, Ek-1’deki on dört madde ya da ürün grubu arasında yer almıyor.
Bir ürünün tamamı için bakılacak yer, içindekiler listesinde vurgulanmış alerjen adları ve varsa ambalajdaki “glutensiz” ifadesidir. Hammaddenin kaynağının alerjen bildirimini nasıl belirlediğini kolajende hayvan kaynağının alerji açısından önemini anlatan yazımızda da ele aldık.
Beta glukanı kimler dikkatli kullanmalı?
Health Canada’nın beta glukan monografı, kontrendikasyon ve bilinen yan etki satırlarında etikete bir ifade konmasını istemiyor. Monograf yalnız 18 yaş ve üzeri yetişkinler için yazılmış. Kendisini maddenin kapsamlı bir incelemesi olarak da sunmuyor; ruhsat başvurusu ve etiket hazırlığı için bir kılavuz. Bu satırların boş kalması, beta glukanın herkese uygun olduğunu göstermez.
Gluten konusu yukarıdaki bölümde. Onun dışında iki noktaya bakılır:
- Karışım ürünler: Beta glukan bazı takviyelerde başka bileşenlerle birlikte bulunuyor; iki ürünümüzde de durum böyle. Bu yüzden içerik tablosunun tamamı okunur. Bromelain Sindirim Enzimleri tabletindeki enzimlere bağlı uyarıları bromelainin kimler için uygun olmadığını anlatan yazımızda ele aldık.
- Hamilelik, emzirme, hastalık ve ilaç kullanımı: İki ürünün sayfasındaki uyarıya göre bu durumlarda kullanım öncesinde doktora danışılmalı.
Herbina ürünlerinde beta glukan hangi kaynaktan ve ne kadar?
Tablodaki veriler iki ürünün kendi sayfalarından alındı.
| Ürün | Kullanılan biçim | Porsiyon başına | Ambalaj · porsiyon | Yaş grubu |
|---|---|---|---|---|
| Bromelain Sindirim Enzimleri Tablet | Tablet; maya kaynaklı beta glukan, bromelain, inülin ve enzimlerle birlikte | 1 tablette 20 mg, 2 tablette 40 mg beta glukan | 60 tablet · günde 1 veya 2 tablet | 11 yaş ve üzeri yetişkinler |
| Vitamin Şurubu | Sıvı; maya kaynaklı beta glukan, C vitamini ve bitki ekstreleriyle birlikte | 1 ölçekte (15 ml) 25 mg beta glukan | 150 ml (15 ml × 10 servis) · günde 1 defa 1 ölçek | 11 yaş ve üzeri yetişkinler |
İki üründe de beta glukanın kaynağı hem içindekiler listesinde hem içerik tablosunda “maya kaynaklı” olarak yazıyor. İçindekiler listelerinde yulaf ya da arpa adı geçmiyor. Bu yüzden ürünlerin beta glukan satırı Ek-1’deki yulaf ve arpa kayıtlarıyla değil, Kısıtlı Maddeler Listesi’nin maya satırlarıyla birlikte okunur.
İki ürün aynı gün en yüksek porsiyonla kullanılırsa maya beta glukanı toplamı 40 + 25 = 65 mg eder. Bu toplam, listedeki maya satırlarının 800 mg ve 1.275 mg’lık üst değerleriyle karşılaştırılır. Tabletin sayfası bu bileşenler için beslenme referans değeri (BRD) tanımlı olmadığını yazıyor; şurubun tablosunda da beta glukan satırının BRD sütununda çizgi var.
Tabletteki enzimlerin hangi gruplara ayrıldığını sindirim enzimlerinin gruplarını ve aktivite birimlerini anlatan rehberimizde ele aldık. Tabletin tam bileşen listesi Bromelain Sindirim Enzimleri Tablet ürün sayfasında, şurubun bileşenleri ve açıldıktan sonraki saklama koşulu Vitamin Şurubu ürün sayfasında bulunuyor.
Kısaca

- Beta glukan yulaf, arpa, maya ve mantarda bulunur; yulaf ve arpadaki zincir (1→3),(1→4) bağlı ve düz, maya ile mantardaki zincir (1→3) omurgalı ve (1→6) bağlıdır.
- Ek-1’deki iki beta glukan kaydı yalnız yulaf ve arpa kaynaklı beta glukan içindir.
- Kısıtlı Maddeler Listesi üst değeri kaynağa göre veriyor: arpa ve yulafta 3 g, maya ve mantar satırlarında 800 mg ile 1.275 mg.
- Gluten bir protein, beta glukan bir polisakkarit; gluten bilgisi kaynağa ve ürünün alerjen bildirimine bağlıdır.
Sık sorulan sorular
Beta glukan ne zaman içilir?
Ürünlerimizin kullanım şekli günlük porsiyonu veriyor: tablette 1 ya da 2 tablet, şurupta 1 ölçek (15 ml). İlaç kullanıyorsanız ürünü günün hangi saatinde alacağınızı ilacınızı yazan hekimle konuşun.
Kaynaklar
- Du B, Meenu M, Liu H, Xu B. A Concise Review on the Molecular Structure and Function Relationship of β-Glucan. International Journal of Molecular Sciences, 2019;20(16):4032. Erişim: 16 Kasım 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6720260/
- Singla A, Gupta OP, Sagwal V, Kumar A, Patwa N ve ark. Beta-Glucan as a Soluble Dietary Fiber Source: Origins, Biosynthesis, Extraction, Purification, Structural Characteristics, Bioavailability, Biofunctional Attributes, Industrial Utilization, and Global Trade. Nutrients, 2024;16(6):900. Erişim: 16 Kasım 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10975496/
- Li X, Wu Y, Duan R, Yu H, Liu S, Bao Y. Research Progress in the Extraction, Structural Characteristics, Bioactivity, and Commercial Applications of Oat β-Glucan: A Review. Foods, 2024;13(24):4160. Erişim: 16 Kasım 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11675617/
- Health Canada, Natural and Non-prescription Health Products Directorate. Natural Health Products Ingredients Database: Beta-Glucan monografı. 31 Temmuz 2026. Erişim: 16 Kasım 2026. https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/atReq?atid=beta.glucane&lang=eng
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Takviye edici gıdalarda sağlık beyanları ekleri, Ek-1 (No. 4 ve No. 32), 2023. Erişim: 16 Kasım 2026. https://titck.gov.tr/storage/Archive/2023/contentFile/Eki_7476a215-404f-4fa2-bf46-6266fad8d592.pdf
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi, son güncelleme 27.10.2026, s. 40–41. Erişim: 16 Kasım 2026. https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Gida_Yem_Mevzuat/Takviye_Edici_Gidalar_Kisitli_Maddeler_Listesi.pdf
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, madde 4, 24 ve 45; Ek-1 ve Ek-16. Resmî Gazete, 26.01.2017, Sayı 29960 (Mükerrer). Erişim: 16 Kasım 2026. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm
- Ürün bileşen, porsiyon ve uyarı verileri: Herbina ürün sayfaları (Bromelain Sindirim Enzimleri Tablet, Vitamin Şurubu), erişim 16 Kasım 2026.
Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.