Glutamin: Besinlerdeki Miktarı, Türkiye’deki Sınırı ve Kimler Dikkat Etmeli?
Glutamin, spor ürünlerinin içerik tablolarında sık karşılaşılan bir amino asit. Aynı madde et, süt, yumurta ve tahıl gibi protein içeren besinlerin hepsinde bulunuyor; yani günlük beslenmede zaten alınıyor.
TİTCK’nin izinli sağlık beyanları listesi Ek-1’de glutamin yer almıyor. Bu rehber bu nedenle bir etki anlatmıyor; glutaminin nasıl bir amino asit olduğunu, besinlerde ne kadar bulunduğunu, besin tablolarında neden ayrı bir satır olarak görünmediğini, Türkiye’de takviyeler için konan 10 g sınırını ve kimlerin dikkat etmesi gerektiğini ele alıyor.
Glutamin nasıl bir amino asit, glutamattan farkı ne?
Norveç Gıda Güvenliği Bilimsel Komitesi’nin (VKM) 2016 tarihli risk değerlendirmesi, L-glutamini insanda esansiyel olmayan, yani vücudun kendisinin de üretebildiği bir amino asit olarak tanımlıyor. Glutamin proteinlerin yapısına giriyor ve aynı rapora göre vücutta en bol bulunan amino asit.
Glutamin ile glutamat sık karıştırılıyor. VKM’ye göre vücutta glutaminaz enzimi glutamini glutamik aside çeviriyor; glutamik asit de vücut koşullarında glutamat biçiminde bulunuyor. Glutamik asidin sodyum tuzu olan monosodyum glutamat ise gıdalarda lezzet artırıcı olarak kullanılıyor.
Glutamin hangi besinlerde, ne kadar bulunuyor?
VKM, L-glutaminin protein içeren bütün besinlerde bulunduğunu, en yüksek miktarların ise et, balık, yumurta ve süt ürünleri gibi proteinden zengin besinlerde olduğunu belirtiyor.
Besinlerdeki miktarı ayrıntılı veren çalışmalardan biri Lenders ve arkadaşlarının 2009 tarihli araştırması. Yazarlar besin proteinlerinin amino asit içeriğini gen dizilimi verisinden hesaplamış. Bu yöntemle glutamin, 100 g besinde 0,01 ile 9,49 g arasında değişiyor ve besinin toplam proteininin %1 ile %33’ünü oluşturuyor.
Aynı çalışmanın tablosundan bazı örnekler (100 g besin başına; Lenders ve ark., 2009, Tablo 2; değerler yuvarlanmıştır):
| Besin | Protein (amino asit toplamı) | Glutamin |
|---|---|---|
| Sığır eti | 25,9 g | 1,2 g |
| Yumurta | 12,6 g | 0,6 g |
| Tofu | 6,6 g | 0,6 g |
| Yağsız süt | 3,4 g | 0,3 g |
| Beyaz pirinç | 2,7 g | 0,3 g |
| Mısır | 2,5 g | 0,4 g |
Lenders ve arkadaşları, ABD’de Hemşire Sağlığı Çalışması’na katılan 70.356 kadında besinlerden alınan glutaminin günde ortalama 6,84 g olduğunu hesaplamış. Bu, bir ABD örnekleminden çıkan tahmin; Türkiye için benzer bir veri incelediğimiz kaynaklarda bulunmuyor.
Besin tablolarında glutamin neden ayrı görünmüyor?
Bir besinin amino asit tablosuna bakan kişi çoğu zaman glutamin satırı bulamaz. Lenders ve arkadaşları bunun nedenini açıklıyor: geleneksel analizde proteinler asitle parçalanıyor ve bu sırada glutamin glutamata dönüşüyor. Sonuçta ABD Tarım Bakanlığı (USDA) verilerinde glutamin hiç yer almıyor, glutamat ise olduğundan yüksek görünüyor.
Yani tablolardaki "glutamik asit" ya da "glutamat" değeri, besindeki glutamini de içinde taşıyabilir. VKM de raporunda besinlerden alınan L-glutamin miktarına dair bir veri bulamadığını yazıyor. Aynı rapor, ABD’de besinlerden alınan glutamik asidin günde ortalama 15 g civarında olduğunu aktarıyor.
Türkiye’de takviyelerde glutamin için bir sınır var mı?
Var. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi (21.10.2026 güncellemesi) L-glutamin için şunları belirliyor:
- Kaynak: kimyasal sentez veya fermantasyon.
- Miktar: 11 yaş ve üzeri için günlük alım dozunda en fazla 10 g.
Listede 4–10 yaş grubu için glutamine bir değer verilmemiş. Kayıt listeye 02.05.2016 tarihinde girmiş.
Başka ülkelerin değerlendirmeleri de bir fikir veriyor; ancak Türkiye’de bağlayıcı olan bu liste:
- Kanada: Kanada Sağlık Bakanlığı’nın L-glutamin monografisi (30 Ocak 2026) 18 yaş ve üzeri yetişkinler için günde 5–9 g aralığını veriyor. Monografi, bitmiş ürünün stabilitesi yetersiz kaldığı için sıvı ve çözelti biçimlerine izin vermiyor.
- Norveç: VKM, Norveç Gıda Güvenliği Kurumu’nun sorduğu yedi miktarı (takviyelerde günde 3,5; 5; 8; 10; 12; 15 ve 16,5 g) değerlendirmiş ve bunların yetişkinlerde, 14–18 yaş arası ergenlerde ve 10–14 yaş arası çocuklarda olumsuz sağlık etkisine yol açmasının beklenmediği sonucuna varmış. 10 yaş altı değerlendirme kapsamına alınmamış.
Kimler glutamin kullanmadan önce dikkat etmeli?
VKM, sağlıklı kişilerde uzun süreli çalışma bulunmadığını vurguluyor ve bazı grupları ayrıca ele alıyor:
- Hamile ve emziren kadınlar: VKM’ye göre takviye olarak alınan glutaminin anne karnındaki bebeğe bir etkisi olup olmadığı ve bu dönemde toleransın farklı olup olmadığı bilinmiyor. Kanada monografisi de bu dönemde kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmasını istiyor.
- Böbrek ya da karaciğer fonksiyonu bozuk olanlar: VKM’ye göre bu kişiler olumsuz etkiler açısından risk altında olabilir; böbrek fonksiyonu ve kandaki amonyak düzeyi açısından izlenmeleri gerekir.
VKM yaş grupları için de iki not düşüyor:
- Yüksek miktar kullanan yaşlılar: Bakımevinde kalan yaşlılarla yapılan iki haftalık bir çalışmada, kilogram başına günde 0,5 g glutamin alan grupta da kalsiyum kazeinat alan grupta da serum kreatinin değeri yükselmiş. VKM bu nedenle yüksek miktarda glutamin kullanan yaşlılarda böbrek fonksiyonu ve elektrolit dengesinin izlenmesini istiyor.
- Çocuk ve ergenler: VKM, bu yaş gruplarına özgü bir tolerans düzeyi belirlemeye yetecek kanıt bulamamış.
Bu gruplardan birindeyseniz, süregelen bir rahatsızlığınız varsa ya da düzenli ilaç kullanıyorsanız glutamin içeren bir ürüne başlamadan önce hekiminize danışmanız gerekir.
Uzun süreli kullanım hakkında ne biliniyor?
Çok az şey. VKM’nin 2011–2015 yayınları için yaptığı taramada sağlıklı insanlarda glutaminle yapılmış bir çalışma çıkmamış; çocuk ve ergenlerde de ilgili bir yayın bulunamamış. Raporun belirsizlikler bölümü, sağlıklı yetişkin, çocuk ve ergenlerde olası olumsuz etkileri inceleyen çalışmaların eksikliğini sonuç için önemli bir belirsizlik olarak sayıyor.
Kısa süreli kullanımda bildirilenler sınırlı. VKM’ye göre glutamin alan bazı kişilerde yumuşak dışkı görülmüş ve bunun ozmotik bir etkiden kaynaklanabileceği düşünülüyor; bazı kişilerde de baş ağrısı bildirilmiş.
Herbina ürünlerinde glutamin hangi biçimde ve ne kadar?
Aşağıdaki bilgiler ürünlerin kendi sayfalarından alınmıştır. Ürün sayfalarına göre Herbina GH bir takviye edici gıda; Glutamin ise Türk Gıda Kodeksi Sporcu Gıdaları Tebliği’ne uygun, amino asit içeren bir spor gıdası olarak sunuluyor.
| Ürün | Kullanılan biçim | Porsiyon başına | Ambalaj · porsiyon | Yaş grubu |
|---|---|---|---|---|
| Glutamin | L-glutamin, aromasız toz; içindekiler listesinde yalnız glutamin (kaynağı sayfada belirtilmemiş) | 1 ölçekte (5 g) 5.000 mg L-glutamin | 150 g · 30 porsiyon · 1 ölçek 200 ml suyla, antrenman öncesi | Sayfada belirtilmemiş |
| Herbina GH | L-glutamin; L-arjinin ve kreatinle birlikte 14 bileşenli, orman meyvesi aromalı toz (kaynağı sayfada belirtilmemiş) | 1 ölçekte (10 g) 1.000 mg L-glutamin | 150 g · 15 porsiyon · günde 1 defa 1 ölçek, 200 ml suda | Yetişkinler; etikete göre 15 yaş altına tavsiye edilmez |
Kısıtlı Maddeler Listesi takviye edici gıdalar için hazırlanmış bir liste. Herbina GH’nin bir porsiyonundaki 1 g glutamin bu listedeki 10 g’lık sınırın altında; Glutamin’in 5 g’lık porsiyonu da bu değerin altında kalıyor. İkisi aynı gün kullanılırsa günlük toplam 6 g olur; glutamin içeren birden fazla ürün kullanılıyorsa etiketlerdeki miktarlar toplanmalıdır. Glutamin’in beslenme tablosunda 5 g’lık porsiyon 5 g protein ve 20 kcal olarak geçiyor.
Herbina GH kreatin de içerdiği için ürün sayfasındaki uyarılarda kreatine özgü bir ibare yer alıyor; kreatinde ölçek ve porsiyon hesabını kreatin monohidrat porsiyon rehberimizde anlattık. Tek bileşenli tozlarla karışım ürünlerin farkı için antrenman tozlarında tek bileşen ve karışım karşılaştırmasına, porsiyon ve içerik bilgisi için Glutamin ürün sayfasına bakabilirsiniz.
Kısaca
- Glutamin vücudun kendisinin de üretebildiği, vücutta en bol bulunan amino asittir; glutamat ve monosodyum glutamatla aynı madde değildir.
- Protein içeren bütün besinlerde bulunur; ABD’deki büyük bir çalışmada besinlerden günlük ortalama alım 6,84 g olarak hesaplanmış.
- Geleneksel analizde glutamin glutamata dönüştüğü için besin tablolarında çoğu zaman ayrı satır olarak yer almaz.
- Türkiye’de takviyelerde 11 yaş ve üzeri için günlük en fazla 10 g; 4–10 yaş için değer verilmemiş, Ek-1’de glutamin için kayıt yok.
- Hamile ve emzirenler, böbrek ya da karaciğer fonksiyonu bozuk olanlar, süregelen bir rahatsızlığı olanlar ve düzenli ilaç kullananlar kullanmadan önce hekime danışmalı.
Sık sorulan sorular
Glutamin ile monosodyum glutamat aynı şey mi?
Değil. Glutamin bir amino asittir. Monosodyum glutamat, vücutta glutaminden de oluşabilen glutamik asidin sodyum tuzudur ve gıdalarda lezzet artırıcı olarak kullanılır.
Glutaminin belirli bir kullanım saati var mı?
Kanada monografisi kullanım saatine dair bir ifade öngörmüyor; VKM raporu da kullanım saatini ele almıyor. Herbina Glutamin’in etiketinde 1 ölçeğin 200 ml suyla karıştırılıp antrenman öncesi kullanılması yazıyor.
Proteinli beslenen biri ayrıca glutamin almış olur mu?
Protein içeren her besinde glutamin bulunuyor. Kısıtlı Maddeler Listesi’ndeki 10 g ise takviye edici gıdanın günlük porsiyonu için konmuş bir sınır; besinlerden gelen glutamin bu hesaba girmiyor.
Kaynaklar
Risk değerlendirmesi ve bilimsel yayınlar
- VKM (Norwegian Scientific Committee for Food Safety). Risk assessment of "other substances" – L-glutamine and L-glutamic acid. VKM Report 2016:25. 2016. Erişim: 27 Ekim 2026. https://vkm.no/download/18.645b840415d03a2fe8f26029/1502799994850/8ce2799120.pdf
- Lenders CM, Liu S, Wilmore DW, Sampson L, Dougherty LW, Spiegelman D, Willett WC. Evaluation of a novel food composition database that includes glutamine and other amino acids derived from gene sequencing data. European Journal of Clinical Nutrition, 2009;63(12):1433–1439. Erişim: 27 Ekim 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3249386/
Resmî kaynaklar ve ürün verisi
- Health Canada. Natural Health Product Monograph: L-Glutamine. 30 Ocak 2026. Erişim: 27 Ekim 2026. https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/dbImages/962
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi, son güncelleme 21.10.2026. Erişim: 27 Ekim 2026. https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Gida_Yem_Mevzuat/Takviye_Edici_Gidalar_Kisitli_Maddeler_Listesi.pdf
- TİTCK. İzinli Sağlık Beyanları, Ek-1. 2023. Glutamin için kayıt bulunmamaktadır. Erişim: 28 Ekim 2026. https://titck.gov.tr/storage/Archive/2023/contentFile/Eki_7476a215-404f-4fa2-bf46-6266fad8d592.pdf
- Herbina. Glutamin ve Herbina GH ürün sayfaları (içerik, porsiyon ve ürün türü bilgileri). 2026. Erişim: 28 Ekim 2026.
Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.