L-Arjinin ve AAKG: Besinlerde Ne Kadar, Takviyede Sınır Kaç Gram?
L-arjinin, proteinlerin yapısında bulunan amino asitlerden biri. Günlük beslenmede proteinli besinlerle alınıyor; bazı takviye edici gıdalarda ve spor gıdalarında da tek başına ya da bir karışımın parçası olarak yer alıyor.
Türkiye’de L-arjinin için izin verilmiş bir sağlık beyanı olmadığından bu rehber fayda üzerine değil, miktar üzerine kurulu. Kabak çekirdeğinde, soyada ve sütte ne kadar L-arjinin bulunduğuna, takviyelerde 4–10 yaş için 1.200 mg ve 11 yaş ve üzeri için 5 g olan sınırlara, arjinin alfa ketoglutaratın (AAKG) listede neden ayrı bir satırda durduğuna ve uyarıların hangi miktardan itibaren başladığına bakıyoruz.
Vücut L-arjinini kendisi üretebiliyor mu?
Büyük ölçüde evet. Haines ve arkadaşlarının 2011 tarihli derlemesi arjinini yetişkinler için "yarı esansiyel" bir amino asit olarak tanımlıyor: sağlıklı bir yetişkinde vücudun kendi üretimi, ağırlıkla böbrekler aracılığıyla, olağan ihtiyacı karşılayabiliyor.
Bu üretim iki organ arasında paylaşılıyor. İnce bağırsak hücreleri sitrulin adlı amino asidi kana bırakıyor, böbrekler de sitrulini alıp arjinine çeviriyor. Aynı derlemeye göre ağızdan alınan arjininin yaklaşık %40’ı yıkıma uğruyor.
Arjinin vücutta üre ve kreatin, ornitin üzerinden de poliaminlerin yapımında başlangıç maddesi olarak kullanılıyor. Bu bir biyokimya bilgisidir; takviye olarak alınan L-arjininin bir sonuç doğurduğunu göstermez. Türkiye’de izinli sağlık beyanlarını listeleyen TİTCK Ek-1’de L-arjinin için bir kayıt yok.
Kabak çekirdeğinden süte: besinlerde ne kadar L-arjinin var?
L-arjinin protein içeren besinlerin çoğunda bulunuyor, ama miktarı besinden besine belirgin biçimde değişiyor. ABD Tarım Bakanlığı’nın FoodData Central veri tabanındaki (SR Legacy) değerler, 100 gram için:
| Besin (100 g) | L-arjinin |
|---|---|
| Kabak çekirdeği içi, kurutulmuş | 5,35 g |
| Soya fasulyesi, kuru | 3,15 g |
| Yer fıstığı, çiğ | 3,08 g |
| Susam, kabuklu, kurutulmuş | 2,63 g |
| Nohut, kuru | 1,94 g |
| Mercimek, kuru | 1,90 g |
| Yumurta, bütün, çiğ | 0,82 g |
| İnek sütü, tam yağlı | 0,09 g |
Değerler kuru ya da çiğ besine ait. Su alan ya da haşlanan besinde 100 gramdaki miktar düşer: aynı veri tabanında haşlanmış yer fıstığı için değer 1,62 g. Ölçü olarak düşünülürse 30 gram kabak çekirdeği içi, tablodaki değere göre yaklaşık 1,6 g L-arjinin içerir.
Takviyelerde yaşa göre kaç gram L-arjinine izin veriliyor?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi (son güncelleme 21.10.2026) L-arjinin için üç şey belirliyor:
- Kaynak: kimyasal sentez, ördek tüyü ya da fermantasyon.
- 4–10 yaş: günlük porsiyonda en fazla 1.200 mg.
- 11 yaş ve üzeri: günlük porsiyonda en fazla 5 g.
Kaydın tarih sütununda 11 yaş ve üzeri için 08.03.2016 (güncelleme 27.09.2017), 4–10 yaş için 23.01.2017 yazıyor. Liste takviye edici gıdaların günlük porsiyonunu düzenliyor; besinlerden gelen L-arjinin bu hesabın parçası değil.
Kaynak satırındaki ördek tüyü şaşırtıcı görünebilir. Kanada Sağlık Bakanlığı’nın bileşen veri tabanı da L-arjinin için kaynak maddeler arasında bir ördek türünün tüyünün yanında soya, nohut, mercimek, bezelye ve kabak çekirdeği gibi tohumları sayıyor.
Arjinin alfa ketoglutarat (AAKG) neden ayrı bir satırda?
Çünkü liste onu L-arjininden ayrı bir madde olarak ele alıyor. AAKG satırında kaynak kimyasal sentez, 11 yaş ve üzeri için günlük porsiyonda en fazla 5 g yazıyor. 4–10 yaş grubu için bu bileşiğe bir değer verilmemiş.
AAKG, arjininin alfa-ketoglutarik asitle oluşturduğu bir bileşiktir. Etikette "arjinin alfa ketoglutarat 1.000 mg" gibi bir satır bileşiğin toplam ağırlığını gösterir; içindeki arjinin miktarı aynı sayı değildir. Kanada Sağlık Bakanlığı’nın L-arjinin monografisi de yaygın adlar arasında L-arjinin alfa-ketoglutaratı ve L-arjinin monohidroklorürü ayrıca sayıyor. Etikette hangi biçimin yazdığına bakmak, miktarı listedeki doğru satırla karşılaştırmanın ilk adımı.
L-arjininde uyarılar hangi miktardan itibaren başlıyor?
Kanada Sağlık Bakanlığı’nın L-arjinin monografisi (2025), uyarıları günlük miktara göre basamaklara ayırıyor:
- Tüm ürünlerde: hamilelik ve emzirme döneminde kullanımdan önce bir sağlık profesyoneline danışılmalı.
- Günde 420 mg’ın üzerinde: kalp-damar hastalığı olup fiziksel aktivitesini artırmaya çalışanlar ile kalp-damar hastalıkları için ilaç, kan sulandırıcı ya da monografide sayılan diğer bazı ilaçları kullananlar önce danışmalı.
- Günde 9 g’ın üzerinde: kalp krizi geçirmiş olanlar kullanmamalı; bilinen yan etki olarak mide-bağırsak rahatsızlığı bildiriliyor.
Bu basamaklar günlük toplam miktarla birlikte okunur. Aşağıdaki tablodaki ürünlerden Herbina GH ve Arjinin tozunun porsiyonu 420 mg’ın üzerinde; diğer iki ürünün günlük porsiyonundaki 225 mg ve 60 mg ise bu eşiğin altında.
Kendi etiketlerimizde de uyarılar yer alıyor. Herbina GH’nin etiketine göre ürün 15 yaş altındaki çocuklar ile hamile ve emziren kadınlar için tavsiye edilmiyor. Arjinin tozunun etiketi de hamilelik ve emzirme döneminde, bir hastalık varsa ya da ilaç kullanılıyorsa önce doktora danışılmasını istiyor. İlaç kullanan biri L-arjinin içeren bir ürüne hekimin değerlendirmesinden sonra başlamalıdır.
L-arjinin adında geçmeyen bir üründe de bulunabilir mi?
Evet. L-arjinin çok bileşenli karışımlarda da yer alabiliyor; ürünün adında geçmese bile içerik tablosunda bir satır olarak durabiliyor. Herbina GH buna bir örnek: adında arjinin geçmiyor, bir porsiyonunda ise 2.500 mg L-arjinin var.
Bu yüzden aynı gün kullanılan ürünlerin L-arjinin satırları toplanır. Örneğin günlük porsiyonunda 1.000 mg L-arjinin bulunan bir ürün ile 300 mg bulunan başka bir ürün aynı gün kullanılırsa toplam 1.000 mg + 300 mg = 1.300 mg olur.
Kısıtlı Maddeler Listesi her ürünün kendi günlük porsiyonunu sınırlıyor; iki ürünün birlikte kullanımı için ayrı bir hesap yapmıyor. Birden fazla ürün birlikte kullanılacaksa toplam miktar kullanımdan önce hekimle konuşulmalı.
Herbina GH’de çinko da bulunduğu için aynı hesap çinko için de gerekir; yöntemi çinkoda üst sınır ve iki üründen toplam alım rehberimizde anlattık. Tek bileşenli tozlarla karışımların etikette nasıl okunacağını da tek bileşenli toz ile karışım farkı yazımızda ele aldık.
Herbina ürünlerinde porsiyon başına kaç mg L-arjinin var?
Tablodaki değerler her ürünün kendi sayfasından okunmuştur.
| Ürün | Kullanılan biçim | Porsiyon başına | Ambalaj · porsiyon | Yaş grubu |
|---|---|---|---|---|
| Arjinin | L-arjinin, tek bileşenli aromasız toz (kaynağı sayfada belirtilmemiş) | 1 ölçekte (5 g) 5.000 mg L-arjinin | 150 g · 30 porsiyon · 1 porsiyon 1 ölçek | Sayfada belirtilmemiş |
| Herbina GH | L-arjinin; kreatin, L-glutamin ve diğer bileşenlerle birlikte orman meyvesi aromalı toz (kaynağı sayfada belirtilmemiş) | 1 ölçekte (10 g) 2.500 mg L-arjinin | 150 g · 15 porsiyon · günde 1 defa 1 ölçek | Yetişkinler; 15 yaş altı için tavsiye edilmez |
| Tribulus Demir Dikeni Lepidyum Kapsül | L-arjinin; demir dikeni ve diğer bitki ekstreleri ile L-sitrulinle birlikte bitkisel kapsül (kaynağı sayfada belirtilmemiş) | 3 kapsülde 225 mg L-arjinin | 90 kapsül · günde 3 defa 1 kapsül | Yetişkinler |
| Multi Man Erkeklere Özel Multivitamin Kapsül | L-arjinin; 11 vitamin, 5 mineral ve diğer bileşenlerle birlikte kapsül (kaynağı sayfada belirtilmemiş) | 1 kapsülde 60 mg L-arjinin | 90 kapsül · günde 1 defa 1 kapsül | Yetişkinler |
Tablodaki üç karışımın günlük porsiyonlarındaki L-arjinin (2.500 mg, 225 mg ve 60 mg) Kısıtlı Maddeler Listesi’nde 11 yaş ve üzeri için konan 5 g’lık değerin altında. Arjinin ise sayfasında Türk Gıda Kodeksi Sporcu Gıdaları Tebliği’ne uygun bir spor gıdası olarak tanımlanıyor; bir porsiyonu 5.000 mg L-arjinin içeriyor ve içindekiler listesinde yalnız arjinin var.
Tek bileşenli tozun içindekiler listesi, hazırlanışı ve etiket uyarıları Arjinin tozunun ürün sayfasında yer alıyor.
Kısaca
- L-arjinin yetişkinde "yarı esansiyel" sayılıyor; vücut onu ince bağırsak ile böbrek arasındaki yolla, sitrulinden üretebiliyor.
- Besinlerde miktar çok değişiyor: 100 gramda kabak çekirdeği içinde 5,35 g, nohutta 1,94 g, inek sütünde 0,09 g.
- Türkiye’de L-arjinin için izinli sağlık beyanı yok.
- Kısıtlı Maddeler Listesi’ne göre takviyelerde günlük en fazla 1.200 mg (4–10 yaş) ve 5 g (11 yaş ve üzeri); AAKG için ayrı bir 5 g satırı var.
- Kanada monografisinde hamilelik ve emzirme uyarısı her miktarda geçerli, diğer uyarılar günde 420 mg’ın üzerinde başlıyor; birden fazla ürün kullanılıyorsa L-arjinin satırları toplanmalı.
Sık sorulan sorular
Etikette "arjinin" ile "L-arjinin" yazması arasında fark var mı?
Etiketlerde ikisi çoğunlukla aynı maddeyi anlatır. Kısıtlı Maddeler Listesi sınırı "L-arjinin" adıyla veriyor; Kanada monografisi ise yaygın adlar arasında DL-arjinini de ayrıca sayıyor.
Besinlerden alınan L-arjinin takviye sınırına dahil mi?
Hayır. Kısıtlı Maddeler Listesi takviye edici gıdaların günlük porsiyonundaki miktarı düzenliyor. Besinlerden gelen L-arjinin bu sınırın konusu değil.
Çocuklar için L-arjinin sınırı ne kadar?
Takviyelerde 4–10 yaş için günlük en fazla 1.200 mg. Tablodaki karışımların sayfalarında kullanım yetişkinler için tarif ediliyor; çocukta kullanım hekimle konuşulmalı.
Kanada’daki 9 g eşiği Türkiye’deki 5 g sınırıyla aynı şey mi?
Değil. Türkiye’deki 5 g, 11 yaş ve üzeri için bir takviyenin günlük porsiyonuna konan üst değer. Kanada monografisindeki 9 g ise kalp krizi geçirmiş olanlar için kullanmama uyarısının ve mide-bağırsak rahatsızlığı bildiriminin başladığı miktar.
Kaynaklar
- Haines RJ, Pendleton LC, Eichler DC. Argininosuccinate synthase: at the center of arginine metabolism. International Journal of Biochemistry and Molecular Biology, 2011;2(1):8–23. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3074183/
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. FoodData Central – SR Legacy, 2018. Gıda kimlik numaraları: 170556, 174270, 172430, 174260, 170150, 173756, 172420, 171287, 171265. Erişim: 27 Ekim 2026. https://fdc.nal.usda.gov/
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi, son güncelleme 21.10.2026. Erişim: 28 Ekim 2026. https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Gida_Yem_Mevzuat/Takviye_Edici_Gidalar_Kisitli_Maddeler_Listesi.pdf
- Health Canada. Natural Health Products Ingredients Database – Monograph: L-Arginine. 25 Temmuz 2025. Erişim: 27 Ekim 2026. https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/atReq?atid=arginine.l2&lang=eng
- Health Canada. Natural Health Products Ingredients Database – Chemical Substance: L-Arginine. Güncelleme: 2019. Erişim: 27 Ekim 2026. https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/ingredReq?id=7274
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Ek-1: Hastalık riskinin azaltılmasına, çocukların gelişimi ve sağlığına ilişkin beyanlar dışındaki sağlık beyanları listesi, 2023. L-arjinin için kayıt bulunmamaktadır. Erişim: 28 Ekim 2026. https://titck.gov.tr/storage/Archive/2023/contentFile/Eki_7476a215-404f-4fa2-bf46-6266fad8d592.pdf
- Ürün içerik ve porsiyon verileri: Herbina ürün sayfaları (Arjinin, Herbina GH, Tribulus, Multi Man), erişim 28 Ekim 2026.
Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.