Magnezyum Bisglisinat mı, Sitrat mı? Malat ve L-Treonat’la Karşılaştırma

Magnezyum bisglisinat mı, magnezyum sitrat mı? Bu soru çoğu zaman birinin öbüründen açıkça üstün olduğu varsayımıyla soruluyor. Oysa iki biçim de aynı minerali taşıyor; ayrıldıkları yer, magnezyuma eşlik eden molekül.

Bu rehberde bisglisinat ve sitratı, sitede yer alan diğer iki biçimle, malat ve L-treonatla birlikte üç açıdan karşılaştırıyoruz: elementel miktar (bileşiğin ne kadarının magnezyum olduğu), karşılaştırmalı emilim çalışmaları ve yasal sınır. Sonunda kendi ürünlerimizde hangi biçimin hangi miktarda kullanıldığını bir tabloda topluyoruz.

Biçimlerin tek tek tanımını ve ön etiketteki sayının neyi gösterdiğini magnezyum biçimleri rehberimizde anlattık; burada yalnız biçimleri birbiriyle karşılaştırıyoruz.

Dört biçimi birbirinden ayıran ne?

Dört biçimde de magnezyum aynı; değişen, ona eşlik eden molekül. Bisglisinatta magnezyum iki glisin amino asidine bağlı. Sitrat ve malat, sırasıyla sitrik asit ve malik asitle oluşan tuzlar. L-treonatta ise eşlik eden molekül L-treonik asit.

Bu farkın üç sonucu var: aynı miktar magnezyum için gereken bileşik ağırlığı değişiyor, magnezyumla birlikte başka bir madde de alınıyor ve emilim çalışmaları biçimden biçime farklı sonuç verebiliyor. Yasal sınır ise biçime göre değil, magnezyumun kendi miktarına göre işliyor.

Bileşiğin ne kadarı magnezyumdur?

Bileşiğin ağırlığının yalnız bir kısmı magnezyumdur ve bu pay biçime göre değişir. Ürün sayfalarımızdaki veriyle bir örnek:

• Sitrat: Magnezyum Sitrat tabletimizde 500 mg magnezyum sitratın 80,8 mg’ı magnezyum; yani bileşiğin yaklaşık %16’sı.

Dört biçimi bir arada taşıyan ürünlerimizin içerik tablosunda ise bileşik ağırlığı değil, her biçimden gelen magnezyum miktarı ayrı satırda yazar. Bu nedenle bileşikteki payı burada yalnız sitrat örneğiyle gösteriyoruz.

İki ürün karşılaştırılırken de kapsül sayısı ya da ön yüzdeki bileşik ağırlığı değil, içerik tablosundaki magnezyum miktarı esas alınır. Kanada Sağlık Bakanlığı’nın multivitamin-mineral monografisi de mineral miktarının elementel olarak yazılmasını istiyor.

Emilim açısından bisglisinat mı, sitrat mı önde?

İnternette en çok tartışılan konu bu, ama kaynaklardaki tablo sanıldığından daha belirsiz. Schuchardt ve Hahn’ın 2017 tarihli derlemesi, magnezyum tuzunun türünün sanıldığından daha az belirleyici göründüğünü yazıyor. Bazı çalışmalarda sitrat gibi organik tuzlar inorganik tuzlardan biraz daha iyi emilmiş, bazılarında ise anlamlı bir fark bulunmamış.

Derlemenin tablosunda yer alan bir çalışmada (Walker ve ark., 2003) sitrat ve amino asit şelatı, 60 günün sonunda idrarla atılan magnezyuma göre magnezyum oksitten daha iyi emilmiş. Aynı çalışmanın özetine göre kandaki (serum) magnezyum hem ilk dozdan 24 saat sonra hem 60. günde en yüksek sitrat grubunda ölçülmüş. Çalışma 46 sağlıklı yetişkinle yapılmış ve özette kullanılan amino asit şelatının bisglisinat olup olmadığı belirtilmiyor. Derleme, sitratın oksitten iyi sonuç verdiği başka bir çalışmada (Lindberg ve ark., 1990) bunun olasılıkla sitratın daha iyi çözünürlüğünden kaynaklandığını aktarıyor. Sitratla oksidi karşılaştıran daha yeni bir çalışma (Kappeler ve ark., 2017) için ise derleme, aradaki farkın yalnız 13,7 mg magnezyuma denk geldiğini ve fizyolojik olarak önemsiz olduğunu yazıyor.

Derleme bu çalışmaların sınırlarını da yazıyor:

• tasarımlar farklı, sonuçlar zor karşılaştırılıyor,
• çoğu çalışma idrarla atılan magnezyumu 2 ile 24 saat arasında değişen sürelerde ölçmüş,
• bazı çalışmalarda iki biçim arasındaki ara dönem 1–3 gün gibi kısa,
• birçok çalışmanın geçerliliği yöntem zayıflıkları nedeniyle sınırlı.

Malat ve L-treonat derlemede hiç ele alınmıyor. L-treonat için EFSA, laboratuvarda yapılan bir ayrışma çalışması, iki sıçan çalışması ve bir insan çalışmasına dayanarak bu kaynaktaki magnezyumun biyoyararlı, yani emilebilir olduğu sonucuna varmış. Bu değerlendirme L-treonatı insanlarda bisglisinat ya da sitratla karşılaştırmıyor.

Kısacası, bisglisinatı sitratla doğrudan karşılaştıran sağlam bir çalışma incelediğimiz kaynaklarda yok. Amino asit şelatını sitratla karşılaştıran tek küçük çalışmada kandaki magnezyum sitrat grubunda daha yüksek çıkmış; bu sonucun bisglisinata genellenip genellenemeyeceği belli değil. Kesin bir sıralama veren anlatımlar, kaynakların söylediğinin ötesine geçiyor.

L-treonat hangi koşullarla değerlendirildi?

L-treonat, Avrupa Birliği’nde yeni gıda (novel food) olarak değerlendirilen bir magnezyum kaynağı. EFSA’nın 2024 görüşü, başvurudaki kullanım koşullarını şöyle tanımlıyor:

• takviye edici gıdalarda, yetişkinler için; gebe ve emziren kadınlar hariç,
• günde en fazla 3.000 mg magnezyum L-treonat; bu, yaklaşık 250 mg magnezyum ve 2.730 mg L-treonata karşılık geliyor.

Bu koşullar, EFSA’nın Avrupa Birliği’ndeki yeni gıda başvurusu için değerlendirdiği kullanıcı grubunu ve günlük miktarı tanımlıyor. EFSA bu koşullarda bileşenin güvenli olduğu sonucuna varmış. L-treonat bileşeni için ise EFSA ANS panelinin 2008 tarihli kalsiyum L-treonat görüşüne dayanmış; o görüş günde 2.700 mg L-treonat alımını güvenli bulmuştu.

EFSA’nın değerlendirmesi gebe ve emziren kadınları kapsamadığından, bu dönemde L-treonat içeren bir ürüne başlamadan önce hekime danışmak ayrıca önem taşıyor.

Biçim değişince yasal sınır ya da izinli beyan değişir mi?

Değişmez. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği, günlük azami miktarların etiket beyanı üzerinden değerlendirileceğini söylüyor ve magnezyum için günlük porsiyonda en fazla 250 mg (11 yaş ve üzeri) ile 125 mg (4–10 yaş) sınırını koyuyor. Sınır magnezyumun kendisi için yazılmış; hangi bileşikten geldiği hesabı değiştirmiyor. Karışım ürünlerde her biçimden gelen miktarlar toplanır.

İzinli sağlık beyanlarında da durum aynı. TİTCK Ek-1’deki dokuz magnezyum beyanının hiçbiri bir biçim adı taşımıyor; beyanın koşulu, üründeki magnezyum miktarının Ek-4’teki “kaynak” beyanı koşulunu karşılaması.

Kanada Sağlık Bakanlığı’nın monografisi dört biçimi de kabul edilen magnezyum kaynakları arasında sayıyor. Aynı monografi, günde 350 mg’ı aşan magnezyum sağlayan ürünlerin etiketinde ishal görülebileceğini belirten bir bilgi cümlesi bulunmasını istiyor.

Seçimde hangi ödünleşmelere bakılır?

Tek bir doğru biçim yok; cevap, hangi özelliğe öncelik verildiğine bağlı. Karar verirken şu noktalar birlikte okunabilir:

• Elementel miktar: Karşılaştırma içerik tablosundaki magnezyum miktarıyla yapılır.
• Emilim verisi: Bisglisinatı sitratla doğrudan karşılaştıran sağlam bir çalışma yok.
• Eşlik eden bileşenler: Tebliğ, 11 yaş ve üzeri için B6 vitamininde günlük en fazla 10 mg, çinkoda 15 mg sınırı tanımlıyor; bu bileşenleri de içeren ürünlerde toplam ayrıca hesaplanır. Çinkolu formülün miktarları ZMA bileşenleri rehberimizde anlatılıyor.
• Ürün biçimi: Tablet, jelatin ya da bitkisel kapsül; porsiyonun kaç birimden oluştuğu.
• Özel durumlar: Hamilelik, emzirme, süregelen bir rahatsızlık ya da düzenli ilaç kullanımı varsa biçimden bağımsız olarak önce sağlık profesyoneline danışılır.

Biçimden bağımsız olarak öğünle alım, porsiyonun bölünmesi ve ilaçlarla aralık için magnezyumun ne zaman ve neyle alınacağını anlatan rehberimize bakabilirsiniz.

Magnezyum ürünlerimizde hangi biçimler kullanılıyor?

Tabloda adında magnezyum geçen beş ürünümüz yer alıyor; veriler ürün sayfalarındaki içerik tablolarından okundu.

Karışım ürünlerde parantez içindeki dört değer, her biçimin katkısını ayrı ayrı gösteriyor; toplamları 250 mg. Ürünler birlikte kullanılacaksa yalnız magnezyum değil B6 da toplanır; örneğin Magnezyum Complex ve ZMA’nın günlük porsiyonlarının her birinde 10 mg B6 bulunur. Her ürünün ambalajındaki günlük porsiyon aşılmamalı; birden fazla ürün birlikte kullanılacaksa önce sağlık profesyoneline danışılmalı.

Dört biçimin günlük porsiyondaki dağılımını ve kullanım şeklini Magnezyum Complex ürün sayfasında görebilirsiniz.

Kısaca

• Bisglisinat, sitrat, malat ve L-treonat aynı minerali taşır; fark, magnezyuma eşlik eden moleküldedir.
• Bileşikteki magnezyum payı biçime göre değişir (sitrat tabletimizde yaklaşık %16); karşılaştırmada içerik tablosundaki magnezyum miktarı esas alınır.
• Bisglisinatı sitratla doğrudan karşılaştıran sağlam bir çalışma yok; amino asit şelatıyla yapılan tek küçük çalışmada kandaki magnezyum sitratta daha yüksek çıktı.
• EFSA, L-treonatı gebe ve emziren kadınlar hariç yetişkinler için, günde en fazla 3.000 mg magnezyum L-treonat (yaklaşık 250 mg magnezyum) ile değerlendirdi.
• Yasal sınır biçimden bağımsız: takviyelerde günlük en fazla 250 mg magnezyum (11 yaş ve üzeri); karışım ürünlerde biçimler toplanır.

Sık sorulan sorular

Magnezyum bisglisinat ile magnezyum glisinat aynı şey mi?

İki ad da magnezyumun glisinle oluşturduğu bileşikler için kullanılıyor. Tebliğ’in izin verilen biçimleri sayan Ek-2’sinde ve Kanada Sağlık Bakanlığı’nın monografisinde bu bileşik “magnezyum bisglisinat” adıyla yer alıyor; “magnezyum glisinat” iki listede de ayrı bir kalem olarak geçmiyor. Karşılaştırma için etiketteki elementel magnezyum miktarına bakın.

Magnezyum sitrat ile trimagnezyum sitrat farklı mı?

Tebliğ, sitrat biçimini “sitrik asidin magnezyum tuzları” adıyla tek bir grup olarak sayıyor. Trimagnezyum sitrat bu gruptaki tuzlardan biri; ürün içeriklerinde iki ad da geçebiliyor.

Dört biçimin bir arada olması tek biçimden farklı mı?

İncelediğimiz kaynaklarda biçimlerin karışımını tek bir biçimle karşılaştıran bir çalışma yer almıyor. Karışım üründe her biçimden gelen miktar ayrı satırda yazar; sınır ve beyan koşulu açısından önemli olan toplamdır.

Kaynaklar

• Schuchardt JP, Hahn A. Intestinal Absorption and Factors Influencing Bioavailability of Magnesium – An Update. Current Nutrition & Food Science, 2017;13(4):260–278. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5652077/

• Walker AF, Marakis G, Christie S, Byng M. Mg citrate found more bioavailable than other Mg preparations in a randomised, double-blind study. Magnesium Research, 2003;16(3):183–191. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14596323/

• EFSA NDA Panel, Turck D. ve ark. Safety of magnesium L-threonate as a novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283 and bioavailability of magnesium from this source in the context of Directive 2002/46/EC. EFSA Journal, 2024;22(3):e8656. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10934248/

• Health Canada. Natural Health Products Ingredients Database – Monograph: Multi-Vitamin/Mineral Supplements. 26 Haziran 2026. Erişim: 27 Ekim 2026. https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/atReq?atid=multi_vitmin_suppl&lang=eng

• Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49), Madde 5, Ek-2 ve Ek-3; değişiklikleri işlenmiş güncel metin, Mevzuat Bilgi Sistemi. Erişim: 27 Ekim 2026. Metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18729&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5 · Ekler: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/yonetmelik/9.5.18729%20ek.doc

• TİTCK. Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu, Ek-1, 2023. Erişim: 27 Ekim 2026. https://titck.gov.tr/storage/Archive/2023/contentFile/Eki_7476a215-404f-4fa2-bf46-6266fad8d592.pdf

• Ürün biçim ve porsiyon verileri: Herbina ürün sayfaları (Magnezyum Complex, Magnezyum Kompleks Mix Formula, Magnezyum Sitrat, ZMA, Kalsiyum Magnezyum), erişim 27 Ekim 2026.

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.