Fosfatidilserin Soyadan mı, Balıktan mı? Kaynağı, Sınırı ve Kimler Dikkat Etmeli
Fosfatidilserin, hücre zarlarında bulunan ve beyinde özellikle bol olan bir fosfolipittir; takviyelerde bugün soya ya da ayçiçeği lesitininden veya balık fosfolipitlerinden, L-serin amino asidiyle enzimatik bir işlemle üretiliyor. Eskiden sığır beyninden elde ediliyordu; bu kaynak deli dana hastalığı (BSE) riski nedeniyle bırakıldı. Türkiye’de fosfatidilserinin sınırı kaynağa göre değişiyor: balık fosfolipitlerinden elde edilen için günde en fazla 300 mg, soya ve ayçiçeği kaynaklı için listede sayısal bir değer yok.
Bu yazıda kaynakları, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın listesindeki satırları, içerik tablosunda fosfatidilserin ile fosfolipit miktarının nasıl ayrıldığını ve kimlerin dikkat etmesi gerektiğini ele alıyoruz. Etiketlerde "fosfotidilserin" yazımına da rastlanır; iki yazım aynı maddeyi gösterir.
Fosfatidilserin hangi kaynaklardan elde ediliyor?
Kato-Kataoka ve arkadaşlarının 2010 tarihli çalışmasına göre ilk fosfatidilserin takviyeleri sığır beyin korteksinden elde ediliyordu. Bu kaynağın takviyelerde kullanımı BSE riski nedeniyle artık önerilmiyor; ayrıca bir sığır korteksinden yalnız yaklaşık 3 g fosfatidilserin elde edilebiliyor. Bu iki sorun, soya lesitininden enzimatik yolla üretilen fosfatidilserinin geliştirilmesine yol açtı.
Avrupa Birliği’nin yeni gıda listesi bugünkü iki yöntemi şöyle tarif ediyor:
- Soya kaynaklı: fosfatidilkolin oranı yüksek soya lesitini, L-serin amino asidiyle enzimatik bir tepkimeye sokuluyor (transfosfatidilasyon).
- Balık kaynaklı: balık fosfolipitleri yine L-serinle enzimatik bir işlemden geçiriliyor.
Türkiye’deki Kısıtlı Maddeler Listesi de kaynak olarak balık fosfolipitlerini, soya fasulyesini ve ayçiçeğini sayıyor.
Türkiye’de fosfatidilserin için günlük sınır var mı?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi’nde (son güncelleme 27.10.2026) fosfatidilserin için kaynağa göre iki ayrı satır var:
| Kaynak | Koşul | 4–10 yaş, günde en fazla | 11 yaş ve üzeri, günde en fazla |
|---|---|---|---|
| Balık fosfolipitlerinden elde edilen | Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği Ek-1’e uygun olur | 300 mg | 300 mg |
| Soya fosfolipitlerinden ve diğer kaynaklardan (soya fasulyesi, ayçiçeği) elde edilen | 31.12.2025’ten önce takviye edici gıdalarda kullanıldığı ispat edilirse yeni gıda kapsamında değerlendirilmez | Sayısal değer yok | Sayısal değer yok |
Balık kaynaklı satır 3 Temmuz 2026’da listeye girdi ve 21 Eylül 2026’da güncellendi. Soya ve diğer kaynaklar satırı ilk kez 2016’da yayımlandı, son güncellemesi 3 Temmuz 2026. Listede sayısal değer olmaması "sınırsız" anlamına gelmez; üretici etikette bir günlük porsiyon belirtmek ve bu porsiyonun aşılmamasını yazmak zorunda.
Aynı listenin "Fosfolipidler" satırı fosfatidilkolini (lesitin), fosfatidiletanolamini (kefalin), fosfatidilinositolü ve fosfatidilserini ayrı fosfolipitler olarak sayıyor. Yani lesitin ile fosfatidilserin aynı madde değil.
İçerik tablosundaki fosfatidilserin ile fosfolipit miktarı aynı şey mi?
Değil. Fosfatidilserin hammaddesi saf fosfatidilserin değil, içinde başka fosfolipitler de bulunan bir karışımdır. AB’nin yeni gıda listesi bu oranları kaynağa göre veriyor:
| Hammadde | Fosfolipit oranı | Fosfatidilserin oranı |
|---|---|---|
| Soya kaynaklı, toz | En az %85 | En az %61 |
| Soya kaynaklı, sıvı | En az %25 | En az %20 |
| Balık kaynaklı | En az %75 | En az %35 |
Bu yüzden bir içerik tablosunda "fosfolipit kompleksi 200 mg" ile "fosfatidilserin 200 mg" farklı miktarları anlatır. Karşılaştırma yapılacaksa fosfatidilserinin kendi satırına bakılır. Türkiye listesi balık kaynaklı fosfatidilserinde, fosfatidilserin beyanının yanında fosfolipit ve EPA-DHA beyanı da yapılabileceğini yazıyor. Etiket satırının bileşiğe mi, maddenin kendisine mi ait olduğunu okuma yöntemini kolin kaynakları ve takviyedeki biçimleri yazımızda kolin örneğiyle anlattık.
AB ve Kanada fosfatidilserine hangi koşulları koyuyor?
Avrupa Birliği: Soya fosfolipitlerinden elde edilen fosfatidilserin 2011’de yeni gıda bileşeni olarak izin aldı. Birlik listesinde balık kaynaklı fosfatidilserin için takviyede günde en fazla 300 mg yazıyor. Eşit miktarda fosfatidilserin ve fosfatidik asit içeren soya kaynaklı üründe bu değer günde 800 mg; aynı satır, ürünün gebe ve emziren kadınlara yönelik pazarlanmamasını istiyor.
Kanada: Health Canada 18 Nisan 2024’te soya kaynaklı fosfatidilserinin zenginleştirilmiş gıdalarda kullanımına izin verdi. Üst değer porsiyonda ve günde 300 mg. Bu ürünlerin etiketinde üç uyarı zorunlu: yalnız yetişkinler için (18 yaş ve üzeri), gebe ve emziren kadınlar için önerilmez ve aynı gün fosfatidilserin içeren başka bir zenginleştirilmiş gıda ya da takviyeyle birlikte tüketilmez. Kurum, 18 yaş altındaki çocuk ve ergenler ile gebe ve emziren kadınlar için güvenli kullanımı destekleyen yeterli kanıt bulamadığını yazıyor.
Fosfatidilserin kullanırken kimler dikkat etmeli?
Okuduğumuz kaynaklar dört gruba işaret ediyor:
- 18 yaş altı: Health Canada soya kaynaklı fosfatidilserin için 18 yaş altında yeterli kanıt bulmuyor. Türkiye listesi ise 4–10 yaş sütununda da değer veriyor; yaşa uygunluk ürün etiketinde yazar.
- Gebelik ve emzirme: Health Canada bu dönemde önermiyor; AB de fosfatidik asitli ürünün bu gruba pazarlanmamasını istiyor. Türkiye’de her takviyenin etiketinde "Hamilelik ve emzirme dönemi ile hastalık veya ilaç kullanılması durumlarında doktorunuza danışın." ifadesi zorunlu.
- Soya ya da balık alerjisi olanlar: Fosfatidilserinin kaynağı soya ya da balık olabildiği için alerjisi olanlar ürünün içindekiler listesine ve alerjen bilgisine bakmalı; kaynak yazmıyorsa üreticiye sorulabilir.
- Birden çok ürün kullananlar: Kanada’nın "aynı gün başka fosfatidilserinli ürünle tüketilmez" uyarısı, toplam miktarın izlenmesi gerektiğini gösteriyor. Birden çok ürün kullanıyorsanız miktarları toplayın.
Türkiye’nin izin verilen sağlık beyanları listesinde (Ek-1) fosfatidilserin için bir beyan yok. Bu yüzden takviye tanıtımında fosfatidilserinin bir etkisini anlatan cümle kurulamaz.
Herbina ürünlerinde fosfatidilserin hangi miktarda?
Tablodaki değerler FOCUS’un ürün sayfasından ve içerik tablosundan aktarıldı.
| Ürün | Kullanılan biçim | Porsiyon başına | Ambalaj · porsiyon | Yaş grubu |
|---|---|---|---|---|
| FOCUS Sitikolin Fosfotidilserin Kapsül | Bitkisel kapsül (hidroksipropil metil selüloz); fosfotidilserin, sitikolin, ginkgo ekstresi, L-teanin, rodiola ekstresi, L-tirozin, B6 (piridoksal 5’-fosfat), B12 (metilkobalamin). Fosfatidilserinin kaynağı sayfada belirtilmemiş | 1 kapsülde 100 mg fosfotidilserin | 30 kapsül · günde 1 kapsül; bir kutu 30 gün yeter | 11 yaş ve üzeri yetişkinler |
FOCUS’un etiketinde madde "fosfotidilserin" yazımıyla geçiyor; bu yazıdaki fosfatidilserinle aynı maddedir. Kapsülde başka yedi bileşen daha bulunduğu için uyarıları her bileşen için ayrıca değerlendirin. İçerik tablosunu ve içindekiler listesini FOCUS ürün sayfasında görebilirsiniz.
Kısaca

- Takviyelerdeki fosfatidilserin bugün soya ya da ayçiçeği lesitininden veya balık fosfolipitlerinden enzimatik yolla üretiliyor; sığır beyni kaynağı BSE riski nedeniyle bırakıldı.
- Türkiye’de balık kaynaklı fosfatidilserin için günde en fazla 300 mg; soya ve ayçiçeği kaynaklı için sayısal değer yok.
- Fosfatidilserin hammaddesi saf değildir; içerik tablosunda fosfolipit miktarı ile fosfatidilserin miktarı ayrı okunur.
- Kanada 18 yaş altında, gebelik ve emzirmede soya kaynaklı fosfatidilserini önermiyor.
- Soya ya da balık alerjisi olanlar ürünün kaynağına bakmalı.
Sık sorulan sorular
Fosfatidilserin ile lesitin aynı şey mi?
Hayır. Kısıtlı Maddeler Listesi’nin "Fosfolipidler" satırı fosfatidilkolini parantez içinde lesitin adıyla anıyor ve fosfatidilserini ondan ayrı bir fosfolipit olarak sayıyor. Soya kaynaklı fosfatidilserin, lesitinin içindeki fosfatidilkolinin L-serinle enzimatik olarak dönüştürülmesiyle üretiliyor.
Fosfotidilserin ile fosfatidilserin farklı maddeler mi?
Hayır, aynı maddenin iki yazımıdır. Türkiye’deki resmî listede "fosfatidilserin" yazımı kullanılıyor; bazı ürün etiketlerinde "fosfotidilserin" de görülüyor.
Kaynaklar
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi, son güncelleme 27.10.2026, s. 43–44 ve 58. Erişim: 22 Kasım 2026. https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Gida_Yem_Mevzuat/Takviye_Edici_Gidalar_Kisitli_Maddeler_Listesi.pdf
- Kato-Kataoka A, Sakai M, Ebina R, Nonaka C, Asano T, Miyamori T. Soybean-Derived Phosphatidylserine Improves Memory Function of the Elderly Japanese Subjects with Memory Complaints. Journal of Clinical Biochemistry and Nutrition, 2010;47(3):246–255. Erişim: 22 Kasım 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2966935/
- Avrupa Komisyonu. Commission Implementing Regulation (EU) 2017/2470 establishing the Union list of novel foods, fosfatidilserin satırları. Erişim: 22 Kasım 2026. https://www.legislation.gov.uk/eur/2017/2470/2019-08-25/data.html
- Avrupa Komisyonu. Commission Implementing Decision 2011/513/EU authorising the placing on the market of phosphatidylserine from soya phospholipids as a novel food ingredient, 2011. Erişim: 22 Kasım 2026. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32011D0513
- Health Canada. Notice of modification – List of Permitted Supplemental Ingredients: phosphatidylserine (soy), M-SIS-24-01, 18 Nisan 2024. Erişim: 22 Kasım 2026. https://www.canada.ca/en/health-canada/services/food-nutrition/public-involvement-partnerships/modification-list-permitted-supplemental-ingredients-enable-use-phosphatidylserine-soy.html
- Mevzuat Bilgi Sistemi, Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49), madde 13. Resmî Gazete, 16.08.2013, Sayı 28737. Erişim: 22 Kasım 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18729&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu ekleri, Ek-1, 2023. Erişim: 22 Kasım 2026. https://titck.gov.tr/storage/Archive/2023/contentFile/Eki_7476a215-404f-4fa2-bf46-6266fad8d592.pdf
- Ürün bileşen, porsiyon ve kullanım verileri: Herbina FOCUS ürün sayfası, erişim 22 Kasım 2026.
Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.