Ham Propolis ile Propolis Arasındaki Yasal Fark

Pazar yerlerinde "ham propolis" adıyla satılan ürünler var. Türk Gıda Kodeksi'ne göre ham propolis doğrudan son tüketiciye arz edilemez.

Bu bir ayrıntı değil: mevzuat, ham propolis ile propolisi iki ayrı ürün olarak tanımlıyor ve ikisine farklı kurallar uyguluyor.

Bu rehberde iki tanımın ne olduğunu, aralarındaki işleme farkını ve bunun satın alırken ne anlama geldiğini inceliyoruz.

Mevzuat propolisi nasıl tanımlıyor?

Türk Gıda Kodeksi Arı Ürünleri Tebliği, 25 Nisan 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Tebliğ; arı sütü, arı poleni, arı ekmeği ile propolisin işlenmiş ve işlenmemiş hâllerini kapsıyor.

MADDE 4'teki iki tanım şöyle:

> Ham propolis: "Bal arılarının, bitkilerin gövde, yaprak ve tomurcuk gibi kısımlarından topladığı reçinemsi maddeleri balmumu ve kendi enzimleri ile karıştırarak oluşturdukları işlenmemiş ürünü"

>

> Propolis: "Ham propolisin çeşitli çözücülerle ekstraksiyonuyla elde edilen ve propolise özgü yaygın biyoaktif bileşenleri içeren sıvı, konsantre veya toz formdaki işlenmiş ürünleri"

Aradaki fark tek kelimede toplanıyor: ekstraksiyon.

İşlenmemiş hâli, kovandan çıktığı gibi reçine ve balmumu karışımıdır. İşlenmiş hâli ise o karışımın bir çözücüyle ayrıştırılmasıyla elde edilir. Mevzuat açısından bunlar aynı ürünün iki adı değil, iki ayrı ürün.

Ham propolis neden doğrudan satılamıyor?

Tebliğin "Ambalajlama ve piyasaya arz" başlıklı MADDE 12'sinde iki fıkra var:

> "(2) Propolis tek başına sadece takviye edici gıda olarak piyasaya arz edilir."

>

> "(3) Ham propolis doğrudan son tüketiciye arz edilemez."

Bu iki cümlenin pratik karşılığı şu:

• Elinizdeki ürün propolis ise, tek başına satıldığında takviye edici gıda olmak zorundadır. Yani takviye edici gıda mevzuatının etiketleme kurallarına uyar.
• Ürün işlenmemiş olanı ise, son tüketiciye doğrudan satışı mevzuata uygun değildir; işlenmek üzere gıda işletmecisine gider.

Yani "ham propolis" etiketiyle tüketiciye sunulan bir ürün gördüğünüzde, bu adlandırmanın mevzuattaki karşılığını sorgulamak yerinde olur.

Etiketinde aroma yazan bir arı ürünü olur mu?

Tebliğin MADDE 7'si kısa ve net:

> "Bu Tebliğ kapsamında yer alan arı ürünlerinde aroma vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri kullanılmaz."

Bu, kapsamdaki arı ürünleri için geçerli bir yasaktır. Propolisi başka bileşenlerle birlikte içeren çok bileşenli bir takviye ise bu tebliğin değil, takviye edici gıda mevzuatının kapsamındadır — iki durumu karıştırmamak gerekir.

Sağlık beyanı tarafında ne yazıyor?

Tebliğin MADDE 14'ü, kapsamdaki ürünlerin beslenme beyanları yönünden Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliğine, sağlık beyanları yönünden ise Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmeliğe uymak zorunda olduğunu söylüyor.

Pratikte bunun anlamı: bir arı ürünü için hastalık önleme, tedavi veya iyileştirme anlamına gelen ifadeler kullanılamaz. Bir satıcının propolis hakkında ne söyleyebileceği bu iki yönetmelikle sınırlıdır.

Propolis içeren bir üründe ne aranır?

Satın alırken bakılabilecek somut noktalar:

1. Ürünün adı hangi tanıma karşılık geliyor — işlenmiş mi, işlenmemiş mi.
2. Form — sıvı, konsantre veya toz. Mevzuat propolisi bu üç formda tanımlıyor.
3. Miktar — üründe ne kadar propolis bulunduğu içindekiler tablosunda yazıyor mu.
4. Tek başına mı, karışım mı — propolis tek başına satılıyorsa takviye edici gıda olmak zorundadır.
5. Yaş grubu ve porsiyon — günlük porsiyonun kaç birime karşılık geldiği.

Dördüncü ve üçüncü maddeler çoğu üründe birlikte sorun çıkarır: çok bileşenli ürünlerde propolisin miktarı çoğu zaman belirtilmez. Aynı sorunun başka bileşenlerdeki karşılığı için antrenman takviyeleri rehberimize bakabilirsiniz.

Herbina ürününde bu nasıl görünüyor?

Tabloyu olduğu gibi veriyoruz: ürünün adında propolis geçiyor, ancak ürün sayfasındaki içindekiler tablosunda yalnız C vitamini miktarı yazılı. Propolisin miktarı sayfada bulunmuyor.

Bu, yazının anlattığı ayrımın neden pratik bir konu olduğunu gösteriyor. Ürün çok bileşenli olduğu için Arı Ürünleri Tebliği'nin tek başına propolis satışına ilişkin hükmü bu ürüne uygulanmaz; ama okuyucunun miktarı görememesi gerçek bir eksikliktir ve ürün sayfamızda giderilmesi gereken bir noktadır.

C vitamininin biçimleri ve miktarı için C vitamini rehberimize bakabilirsiniz.

Kısaca

• Türk Gıda Kodeksi Arı Ürünleri Tebliği, işlenmiş ve işlenmemiş hâli iki ayrı ürün olarak tanımlıyor.
• Fark ekstraksiyon: propolis, ham propolisin çözücülerle işlenmiş hâlidir ve sıvı, konsantre veya toz formda olur.
• Ham propolis doğrudan son tüketiciye arz edilemez.
• Propolis tek başına yalnız takviye edici gıda olarak piyasaya arz edilir.
• Kapsamdaki arı ürünlerinde aroma verici kullanılmaz.
• Sağlık beyanları, ilgili yönetmeliklerle sınırlıdır; hastalık tedavisi ima eden ifadeler kullanılamaz.
• Kendi ürünümüzde propolis miktarı ürün sayfasında yazmıyor — bunu belirtiyoruz.

Sık sorulan sorular

İşlenmemiş hâlini satın alabilir miyim?

Tebliğin 12 nci maddesinin üçüncü fıkrası, işlenmemiş hâlin doğrudan son tüketiciye arz edilemeyeceğini söylüyor. Bu ürün, işlenmek üzere gıda işletmecisine gider.

İşlenmiş ve işlenmemiş hâl aynı şey mi?

Mevzuata göre değil. İşlenmiş ürün, işlenmemiş hâlin çeşitli çözücülerle ekstraksiyonuyla elde edilir; ikisi ayrı tanımlara sahiptir.

Propolis tek başına gıda olarak satılabilir mi?

Tebliğ, propolisin tek başına yalnızca takviye edici gıda olarak piyasaya arz edileceğini belirtiyor.

Kaynaklar

• Türk Gıda Kodeksi Arı Ürünleri Tebliği (Tebliğ No: 2024/6). Resmî Gazete, 25 Nisan 2024, sayı 32527. Madde 4, Madde 7, Madde 12, Madde 14. Erişim: 27 Ağustos 2026. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/04/20240425-3.htm
• Ürün bileşen ve porsiyon verileri: Herbina Propolis C Vitamini ürün sayfası, erişim 27 Ağustos 2026.

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.