Hoş Geldiniz
Hızlı ve güvenli alışverişe giriş yapın!
Henüz Üye Değil Misiniz?
Kolayca üye olabilirsiniz!

Sorbitol, Silikon Dioksit ve Magnezyum Stearat: Takviyedeki Görevi ve EFSA Değerlendirmesi

16-11-2026 12:40
Sorbitol, Silikon Dioksit ve Magnezyum Stearat: Takviyedeki Görevi ve EFSA Değerlendirmesi

Sorbitol (E420), silikon dioksit (E551) ve magnezyum stearat, takviyelerin içindekiler satırında etken maddelerin yanında yer alan gıda katkı maddeleridir. Sorbitol bir şeker alkolüdür; AB’de tatlandırıcılar arasında sayılır, EFFERWELL’in içindekiler satırında ise taşıyıcı madde olarak yazılıdır. Silikon dioksit topaklanmayı önleyici olarak eklenir. Magnezyum stearat ise bazı ürünlerimizin içindekiler satırında “yağ asitlerinin magnezyum tuzları” adıyla, topaklanmayı önleyici olarak geçer.

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), silikon dioksit için 2024’te, magnezyum stearatın da içinde olduğu yağ asidi tuzları için 2018’de, bildirilen kullanımlarda ve kullanım düzeylerinde güvenlik endişesi olmadığı sonucuna vardı. Sorbitolün yeniden değerlendirmesi ise EFSA’da sürüyor. Bu yazıda üç maddenin içindekiler sırasında nasıl yazıldığını, miktarlarının neden yazmadığını ve kurumların güvenlik değerlendirmelerini ele alıyoruz.

İçindekiler satırında bu üç madde nasıl yazılır?

Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’ne göre bileşenler, üretimde kullanıldıkları miktara göre ağırlıkça azalan sırayla yazılır. Yönetmeliğin ekindeki bir istisna önemli: son ürünün %2’sinden azını oluşturan bileşenler, miktarlarına bakılmaksızın diğerlerinden sonra farklı bir sırada yer alabilir.

Katkı maddeleri için ayrı bir kural var: listede maddenin kendi adı ya da E kodu, görevini anlatan sınıf adıyla birlikte verilir. Bir madde birden fazla sınıfa giriyorsa, o gıdadaki temel görevine uyan sınıf adı yazılır.

Avrupa Birliği’nin gıda katkı maddeleri tüzüğü, bu yazıdaki iki sınıfı şöyle tanımlıyor:

  • Topaklanmayı önleyici: gıdanın tek tek parçacıklarının birbirine yapışma eğilimini azaltan madde.
  • Taşıyıcı: bir katkı maddesini, aromayı ya da besin ögesini işlevini değiştirmeden çözmek, seyreltmek, dağıtmak ya da fiziksel olarak değiştirmek için kullanılan madde. Kendisi teknolojik bir etki göstermez; amacı o maddenin kullanılmasını kolaylaştırmaktır.

Magnezyum stearatın AB’deki katkı adı “yağ asitlerinin magnezyum tuzları”, kodu E 470b’dir. EFSA’nın aktardığı uluslararası tanıma göre bu madde, değişen oranlarda çoğunlukla magnezyum stearat ve magnezyum palmitattan oluşur. Yardımcı maddelerin içerik tablosunda neden yer almadığını alfa lipoik asit kapsüllerindeki yardımcı maddeleri ve 200 mg ile 600 mg farkını anlatan yazımızda ele aldık.

Sorbitol (E420) takviyede hangi görevle yer alır, EFSA ne diyor?

Sorbitol bir poliol, yani şeker alkolüdür. Lenhart ve Chey’in 2017 tarihli sistematik derlemesine göre sorbitol elma, armut, şeftali, kayısı ve bazı sebzelerde doğal olarak bulunur. Nemi tutma özelliği yüksektir; bu yüzden şekerleme ürünlerinde kullanılır.

EFSA, sorbitolü AB’de izinli tatlandırıcılar arasında E 420 koduyla sayıyor. Kurumun tatlandırıcı tablosunda sorbitolün durumu “yeniden değerlendirme sürüyor” olarak yer alıyor.

EFFERWELL efervesan tozunun içindekiler satırında sorbitol “taşıyıcı madde, E420” olarak yazılı. Aynı listede tatlandırıcı olarak ayrı bir madde, sükraloz (E955) yer alıyor. Yani bu üründe sorbitolün sınıf adı tatlandırıcı değil, taşıyıcı.

Yönetmeliğin tanımlarına göre polioller karbonhidrata dahildir, şekerlere dahil değildir. Sorbitol bu yüzden besin değeri tablosunda karbonhidrata girer, şekerlere girmez.

Sorbitolün müshil etkisi hangi miktarda görülüyor?

Lenhart ve Chey’in derlemesine göre polioller ince bağırsakta yavaş ve eksik emilir. Derleme, çoğu sağlıklı kişinin günde yaklaşık 10 g sorbitolü gaz ya da şişkinlik gibi hafif yakınmalarla tolere ettiğini aktarıyor. Günde 20 g ise karın ağrısı ve ishal gibi daha rahatsız edici yakınmalara yol açabiliyor. Yakınmanın başladığı miktar kişiden kişiye çok değişiyor; poliol başka karbonhidratlarla birlikte alındığında yakınma artıyor.

Etikette bunun karşılığı zorunlu bir uyarı. Etiketleme Yönetmeliği’nin Ek-2’sine göre izin verilen poliolleri %10’dan fazla ilave olarak içeren gıdaların etiketinde “Aşırı tüketimi laksatif etki yaratabilir.” ifadesi yer alır. Uyarının koşulu poliolün gıdadaki oranıdır; oranı %10’u geçmeyen gıdalar için bu ifade zorunlu tutulmamış.

Silikon dioksit (E551) neden kullanılır, kristal silikadan farkı ne?

EFSA’nın 2018 görüşüne göre gıda katkı maddesi olarak yalnız silikon dioksitin amorf biçimi, yani sentetik amorf silika izinli: pirojenik (füme) silika ile çöktürülmüş silika ve silika jel gibi hidratlı biçimler. Kristal silika ise solunum yoluyla Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı’nın (IARC) 1. grup kanserojenleri arasında. EFSA, gıdada izinli olmadığı için kristal silika verilerini değerlendirmeye almadı.

Silikon dioksit gıdalara topaklanmayı önleyici olarak eklenir. EFSA’nın kullandığı etiket veri tabanına göre Ocak 2012 ile Temmuz 2017 arasında AB pazarında yaklaşık 5.000 üründe yer aldı; bunların yarısı takviyeydi. Vitamin ve takviye alt kategorisindeki ürünlerin %24,5’inin etiketinde yazıyordu.

Katkı maddesi, nano boyutlu birincil parçacıkların birleştiği kümelerden oluşuyor. EFSA’ya göre bu kümeler normalde 100 nanometreden büyük, ama daha küçükleri tamamen dışlanamıyor. 2018 görüşü, silikon dioksitin az emiliyor göründüğünü ve bildirilen kullanımlarda toksisite belirtisi bulunmadığını yazdı. Veri setindeki sınırlılıklar nedeniyle ise önceki “belirtilmemiş” günlük kabul edilebilir alımı doğrulayamadı.

EFSA’nın 2024 görüşü bu açıkları ele aldı. Panel bir günlük kabul edilebilir alım değeri türetmeyi uygun bulmadı; onun yerine maruziyet payı yaklaşımını kullandı. Referans olarak 84 günlük bir sıçan çalışmasında yan etki görülmeyen en yüksek dozu, vücut ağırlığının kilogramı başına günde 2.047 mg’ı aldı. Bu doz ile tahmini alım arasındaki payın en az 36 olması gerektiğine karar verdi; 2018’deki alım tahminleriyle hesaplanan pay bütün nüfus gruplarında 36’nın üzerinde çıktı. Sonuç: bildirilen kullanım ve düzeylerde güvenlik endişesi yok. Panel, genotoksisite dışında nano boyutlu kümeleri uygun dağıtma yöntemiyle test eden çalışmaların az olmasını bir belirsizlik olarak not ediyor.

Magnezyum stearat (E470b) vücutta neye ayrışır, EFSA ne dedi?

AB tanımına göre E 470b, gıda yağlarında bulunan yağ asitlerinin magnezyum tuzlarıdır ve yenilebilir yağlardan ya da damıtılmış gıda yağ asitlerinden elde edilir. Sanayinin EFSA’ya ilettiği bilgiye göre piyasadaki tuzların yağ asidi kısmının en az %90’ı stearik ve palmitik asit, en az %40’ı stearik asit. Tuzun ağırlığının %4–5’i metal iyonu.

EFSA’nın 2018 görüşüne göre bu tuzların sindirim kanalında yağ asidi ve magnezyum iyonuna ayrışması bekleniyor. Ortaya çıkan az miktardaki iyon normal fizyolojik süreçlere katılıyor; yağ asitleri de diğer yağ asitleri gibi kolayca ve büyük ölçüde emilip vücutta yıkılıyor. Panel, sayısal bir günlük kabul edilebilir alım değerine gerek olmadığına ve bildirilen kullanım ve düzeylerde güvenlik endişesi bulunmadığına karar verdi.

Görüşe göre bu katkı maddelerinin yağ asidi kısmı, ortalamada bütün kaynaklardan alınan doymuş yağın en fazla %5’ini oluşturuyor. EFSA’nın kullandığı etiket veri tabanında (2012–2017) E 470b geçen 3.324 ürünün 2.532’si vitamin ve takviyeydi.

Bir porsiyonda ne kadar bulundukları içindekiler satırından okunur mu?

Doğrudan okunmaz. İçindekiler satırı katkı maddesinin miktarını değil, sırasını verir; %2’nin altındaki bileşenlerde sıra da miktarı yansıtmayabilir. İçerik tablosu ise besin ögelerini ve etken maddeleri gösterir.

AB mevzuatında silikon dioksit katı, sıvı, şurup ya da çiğneme biçimindeki takviyelerde; yağ asitlerinin magnezyum tuzları ise izinli olduğu bütün gıda kategorilerinde “quantum satis” ilkesiyle izinli. AB’nin katkı maddeleri tüzüğüne göre bu ilke, sayısal bir üst sınır konmadığı anlamına gelir. Madde iyi üretim uygulamasına uygun biçimde, amaca ulaşmak için gerekenden fazla olmayan miktarda ve tüketiciyi yanıltmadan kullanılır.

İçindekiler sırası yine de göreli büyüklük hakkında fikir verir. EFFERWELL’in listesinde sorbitol dördüncü sırada; ondan önce sodyum bikarbonat, C vitamini ve sitrik asit yazılı. Bu, miktar değil sıradır. EFFERWELL’in suyla nasıl hazırlandığını ve köpürmeyi sağlayan sodyum bikarbonatı C vitamininde saatten çok bir seferde alınan miktarın önemli olduğunu anlatan yazımızda ele aldık.

Herbina ürünlerinde bu maddeler hangi görevle yer alıyor?

Aşağıdaki bilgiler ürünlerin kendi sayfalarından alındı. Tabloda, sayfasında içindekiler satırı yazı olarak verilen ürünlerden bu üç maddeden en az biri geçen dördü yer alıyor. İçindekiler listesi yalnız görsel olarak verilen ürünler tabloya alınmadı.

ÜrünKullanılan biçimPorsiyon başınaAmbalaj · porsiyonYaş grubu
EFFERWELL C Vitamini Çinko Selenyum Efervesan TozEfervesan toz; sorbitol (taşıyıcı madde, E420), yağ asitlerinin magnezyum tuzları (E470b, topaklanmayı önleyici)1 ölçekte (3,5 g) 1.000 mg C vitamini, 15 mg çinko, 200 µg selenyum30 servis · günde 1 defa 1 ölçek, 200 ml sudaYetişkinler
Zinde+C C Vitamini D Vitamini Çinko Selenyum TabletTablet; yağ asitlerinin magnezyum tuzları (E470b, topaklanmayı önleyici)2 tablette 1.000 mg C vitamini, 10 mg çinko, 160 µg selenyum, 1.000 IU D360 tablet × 1.000 mg · günde 2 defa 1 tabletYetişkinler
B Power Complex B Vitamini Kompleks TabletTablet; yağ asitlerinin magnezyum tuzları (topaklanmayı önleyici)1 tablette sekiz B grubu vitamini: B1, B2, B3, B5, B6, B12, folat ve biotin60 tablet · günde 1 defa 1 tablet11 yaş ve üzeri yetişkinler
Bromelain Sindirim Enzimleri TabletTablet; yağ asitlerinin magnezyum tuzları (topaklanmayı önleyici)1 tablette 250 mg bromelain, 250 mg inülin ve enzimler; 2 tablette her birinin iki katı60 tablet · günde 1 veya 2 tablet11 yaş ve üzeri yetişkinler

Dört ürünün içindekiler satırında silikon dioksit yer almıyor. Sorbitol yalnız EFFERWELL’de taşıyıcı madde olarak geçiyor; yağ asitlerinin magnezyum tuzları dört üründe de topaklanmayı önleyici. Porsiyon sütunundaki miktarlar içerik tablosundan alındı.

EFFERWELL’in tam içindekiler satırı, ölçeğin hazırlanışı ve içerik tablosu EFFERWELL C Vitamini Çinko Selenyum Efervesan Toz ürün sayfasında yer alıyor. İçindekiler satırı ile içerik tablosunun bir tablet üründe nasıl birlikte okunduğunu ise kolajen hapının içindekiler ve içerik tablosu satırlarını okuyan yazımızda gösterdik.

Kısaca

Satırları aşağı doğru kısalan ve yanında aşağı ok olan belge, kristal yanında üçgen, dağınık noktalar yanında kalkan ve etiket yanında damla simgeleyen dört ikon
Sorbitol, silikon dioksit ve magnezyum stearat hakkında öne çıkan dört konu; açıklamaları Kısaca bölümündeki maddelerde.
  • İçindekiler satırı bileşenleri ağırlıkça azalan sırayla verir; katkı maddesinin miktarı yazmaz.
  • Sorbitol (E420) bir şeker alkolü; EFSA’nın yeniden değerlendirmesi sürüyor. Poliolü %10’dan fazla ilave olarak içeren gıdada laksatif etki uyarısı zorunlu.
  • Silikon dioksit (E551) gıdada yalnız amorf biçimde izinli; EFSA 2024’te bildirilen kullanımlarda güvenlik endişesi görmedi.
  • Magnezyum stearat etikette “yağ asitlerinin magnezyum tuzları (E470b)” olarak yazar; EFSA 2018’de sayısal bir günlük sınıra gerek görmedi.

Kaynaklar

  • EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), Younes M ve ark. Re-evaluation of silicon dioxide (E 551) as a food additive. EFSA Journal, 2018;16(1):e05088. Erişim: 16 Kasım 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7009582/
  • EFSA Panel on Food Additives and Flavourings (FAF), Younes M ve ark. Re-evaluation of silicon dioxide (E 551) as a food additive in foods for infants below 16 weeks of age and follow-up of its re-evaluation as a food additive for uses in foods for all population groups. EFSA Journal, 2024;22(10):e8880. Erişim: 16 Kasım 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11483555/
  • EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), Younes M ve ark. Re-evaluation of sodium, potassium and calcium salts of fatty acids (E 470a) and magnesium salts of fatty acids (E 470b) as food additives. EFSA Journal, 2018;16(3):e05180. Erişim: 16 Kasım 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7009523/
  • Ürün bileşen, porsiyon ve kullanım verileri: Herbina ürün sayfaları (EFFERWELL C Vitamini Çinko Selenyum Efervesan Toz, Zinde+C C Vitamini D Vitamini Çinko Selenyum Tablet, B Power Complex B Vitamini Kompleks Tablet, Bromelain Sindirim Enzimleri Tablet), erişim 16 Kasım 2026.

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.