Ekstre Oranı: Aynı Miktar Neden Farklı Anlatır?

İki üründe de "enginar ekstresi 400 mg" yazıyor olabilir. Bu iki ürün aynı miktarda bitkiden gelmiş olmayabilir; aradaki belirleyici bilgi ekstre oranıdır ve çoğu zaman etikette görünmez.

Avrupa İlaç Ajansı'nın enginar monografı bunu gösteriyor: aynı bitkinin ekstreleri 2:1'den 35:1'e kadar değişen oranlarda hazırlanabiliyor. Yani 400 mg ekstre, orana göre 800 mg ile 14.000 mg arası bitkiye karşılık gelebilir.

Bu rehberde ekstre oranının ne anlattığını, çözücünün neden önemli olduğunu ve kendi ürün sayfalarımızın bu konuda nerede durduğunu inceliyoruz.

Ekstre oranı ne söyler?

Bitkisel ekstrelerde kullanılan orana DER deniyor — "drug extract ratio", yani başlangıçtaki bitki miktarının elde edilen ekstreye oranı.

Okuması basit: 5:1 demek, 5 birim bitkiden 1 birim ekstre elde edilmiş demektir. Oran büyüdükçe ekstre daha yoğunlaşmış olur.

Bir örnekle: 400 mg ekstre,

• 2:1 oranında hazırlandıysa 800 mg bitkiye,
• 35:1 oranında hazırlandıysa 14.000 mg bitkiye

karşılık gelir. Aynı sayı, 17 kattan fazla farklı iki gerçeği anlatabiliyor.

Bu aralık gerçekten bu kadar geniş mi?

Evet, ve kaynağı resmî bir metin.

Avrupa İlaç Ajansı'nın enginar yaprağı monografı (EMA/HMPC/194014/2017), izin verilen bitkisel hazırlıkları tek tek sayıyor. Aynı bitki için listelenen hazırlıklardan bazıları:

• Kurutulmuş yaprağın kuru ekstresi — DER 2–7,5:1, çözücü su
• Taze yaprağın kuru ekstresi — DER 15–35:1, çözücü su
• Taze yaprağın yumuşak ekstresi — DER 15–30:1, çözücü su
• Kurutulmuş yaprağın yumuşak ekstresi — DER 2,5–3,5:1

Dört ayrı hazırlık, hepsi "enginar ekstresi". Aralarındaki oran farkı belirleyici.

Karahindiba monografı da (EMA/HMPC/475726/2020) benzer bir tablo veriyor: taze kökten elde edilen sıkma su için DER 1:1, tentür için bitki-çözücü oranı 1:5 ve çözücü %45 etanol.

Çözücü neden yazılıyor?

Dikkat ederseniz monograf her hazırlıkta oranın yanına çözücüyü de yazıyor: su, %45 etanol, %30 etanol.

Bunun nedeni şu: aynı bitkiden aynı oranla, ama farklı çözücüyle elde edilen iki ekstrenin bileşimi aynı olmuyor. Suyla çekilen bileşenlerle alkolle çekilenler farklıdır.

Bu yüzden bir ekstreyi tam tarif etmek için üç bilgi gerekiyor:

1. Hangi bitki ve hangi kısmı (yaprak, kök, meyve, tohum)
2. Oran (DER)
3. Çözücü

Üçünden biri eksikse tarif tamamlanmamış olur.

Standardizasyon oranı ile ekstre oranı aynı şey mi?

Hayır, ve bu ikisi sık karıştırılıyor.

• Ekstre oranı (DER), ne kadar bitkiden ne kadar ekstre çıktığını söyler.
• Standardizasyon, ekstrenin içindeki belirli bir bileşenin yüzdesini söyler — örneğin "%95 kurkumin" veya "%24 ginkgo flavon glikozit".

İkisi farklı sorulara cevap verir. Bir üründe DER yazıp standardizasyon yazmayabilir, ya da tersi olabilir.

Yeşil çay ekstresinde bunun pratik sonucu için yeşil çay ekstresi rehberimize, ginkgoda standardizasyonun nasıl okunduğu için ginkgo biloba rehberimize bakabilirsiniz.

Bir üründe ne aranır?

Bitkisel ekstre içeren bir üründe şu sırayla bakabilirsiniz:

1. Bitkinin Latince adı — aynı Türkçe ad birden fazla türe verilebilir.
2. Kullanılan kısım — yaprak, kök, meyve, tohum, gövde.
3. Ekstre oranı — 2:1, 10:1 gibi.
4. Çözücü — su, etanol ve oranı.
5. Standardizasyon — varsa hangi bileşenin yüzde kaçı.
6. Porsiyon başına miktar — mg cinsinden.

Altısı birden yazılıysa ürünü başka bir ürünle gerçekten karşılaştırabilirsiniz. Eksikse karşılaştırma yalnız isim düzeyinde kalır.

Herbina ürünlerinde bu bilgiler nerede duruyor?

Tabloyu olduğu gibi veriyoruz ve sonucu açıkça yazıyoruz: bu beş üründen hiçbirinin sayfasında ekstre oranı veya çözücü belirtilmemiş. Zerdeçal ürününde bileşen adı parantez içinde yazılı, ama yüzdesi yok.

Bu, yazının anlattığı okumanın kendi tarafımızdaki karşılığıdır. Okuyucunun bu bilgiyi ürün sayfasından alamaması gerçek bir eksikliktir; ürün sayfalarımızda giderilmesi gereken bir noktadır ve bunu böyle kaydediyoruz.

Enginar ve karahindibanın hangi ürünlerde birlikte bulunduğu için safra taşı ve bitkisel takviyeler rehberimize bakabilirsiniz.

Kısaca

• DER, kaç birim bitkiden kaç birim ekstre elde edildiğini söyler; 5:1 demek 5 birim bitkiden 1 birim ekstre demektir.
• Aynı bitki için EMA monografında 2–7,5:1 ile 15–35:1 arasında değişen hazırlıklar listeleniyor.
• Bu yüzden "400 mg ekstre" tek başına 800 mg ile 14.000 mg arası bitkiye karşılık gelebilir.
• Çözücü de tarifin parçasıdır: su ile etanol farklı bileşenleri çeker.
• Ekstre oranı ile standardizasyon farklı şeylerdir; biri bitki-ekstre oranını, öteki içerideki bir bileşenin yüzdesini söyler.
• Tam karşılaştırma için altı bilgi gerekir: Latince ad, kullanılan kısım, oran, çözücü, standardizasyon, porsiyon miktarı.
• Kendi beş bitkisel ürünümüzün sayfasında oran ve çözücü belirtilmemiş — bunu belirtiyoruz.

Sık sorulan sorular

10:1 ekstre 2:1 ekstreden daha mı iyidir?

Daha yoğunlaşmış demektir, "daha iyi" demek değildir. Hangi oranın uygun olduğu bitkiye ve hazırlığa göre değişir; monograflar aynı bitki için birden fazla oranı birlikte listeler.

Üründe oran yazmıyorsa ne yapabilirim?

Ekstre miktarından bitki miktarını hesaplayamazsınız. Bilgi eksikse üreticiye sorabilir, iki ürünü yalnız isim düzeyinde karşılaştırdığınızı bilerek karar verebilirsiniz.

Çözücü bilgisi neden önemli?

Aynı bitkiden aynı oranla ama farklı çözücüyle elde edilen iki ekstrenin bileşimi farklı olur. Monograflar bu yüzden oranın yanına çözücüyü de yazar.

Kaynaklar

• European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. European Union herbal monograph on Cynara cardunculus L. (syn. Cynara scolymus L.), folium. EMA/HMPC/194014/2017, final. Erişim: 27 Ağustos 2026. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-cynara-cardunculus-l-syn-cynara-scolymus-l-folium_en.pdf
• European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. European Union herbal monograph on Taraxacum officinale F.H. Wigg., radix. EMA/HMPC/475726/2020, final, 24 Kasım 2021. Erişim: 27 Ağustos 2026. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-taraxacum-officinale-fh-wigg-radix_en.pdf
• Ürün bileşen ve porsiyon verileri: ilgili Herbina ürün sayfaları, erişim 27 Ağustos 2026.

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Ambalaj üzerindeki tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Hamilelik ve emzirme döneminde, süregelen bir rahatsızlığı olanlarda ve düzenli ilaç kullananlarda kullanımdan önce sağlık profesyoneline danışılmalıdır.